Quyết định số 170/2007/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số và Kế hoạch hóa gia đình giai đoạn 2006 - 2010 là một văn bản pháp lý quan trọng nhằm định hướng, điều phối và triển khai các chính sách dân số quy mô lớn tại Việt Nam. Chương trình tập trung vào việc kiểm soát quy mô dân số, duy trì mức sinh thay thế bền vững, đồng thời thí điểm các giải pháp nâng cao chất lượng dân số về thể chất, trí tuệ và tinh thần.

Mục tiêu chiến lược của Chương trình đến năm 2010

Chương trình xác định rõ các mục tiêu tổng quát và chỉ tiêu định lượng cụ thể nhằm giải quyết bài toán dân số trong giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội 2006 - 2010:

• Mục tiêu tổng quát: Tập trung mọi nguồn lực để vận động mỗi cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ chỉ sinh một hoặc hai con. Mục đích nhằm duy trì vững chắc mức sinh thay thế, tiến tới ổn định quy mô dân số ở mức hợp lý. Đồng thời, triển khai thử nghiệm và nhân rộng các mô hình can thiệp kỹ thuật và xã hội nhằm nâng cao chất lượng giống nòi, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
• Các chỉ tiêu cụ thể đến năm 2010:
  • Tốc độ giảm tỷ lệ sinh bình quân đạt khoảng 0,25‰ mỗi năm trong suốt giai đoạn 2006 - 2010.
  • Khống chế tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên ở mức khoảng 1,14% vào năm 2010.
  • Kiểm soát quy mô dân số cả nước dưới mốc 89 triệu người vào năm 2010.
  • Nâng tỷ lệ sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại của các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ đạt 70% vào năm 2010.
  • Triển khai đồng bộ các mô hình can thiệp nâng cao chất lượng dân số tại các địa bàn trọng điểm.

Thời gian, phạm vi và đối tượng ưu tiên

• Thời gian thực hiện: Từ năm 2006 đến hết năm 2010.
• Phạm vi áp dụng: Triển khai trên quy mô toàn quốc.
• Địa bàn ưu tiên: Tập trung nguồn lực cho vùng nông thôn đông dân có mức sinh chưa ổn định, vùng có mức sinh cao, các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn nhằm thu hẹp khoảng cách về tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Nội dung chi tiết của 6 dự án thành phần cốt lõi

Để đạt được các mục tiêu đề ra, Chương trình được thiết kế thông qua 6 dự án chuyên biệt có mối quan hệ chặt chẽ với nhau:

1. Dự án Tuyên truyền, giáo dục chuyển đổi hành vi:

Dự án này tập trung đổi mới phương thức truyền thông, giáo dục và tư vấn về dân số - kế hoạch hóa gia đình. Nội dung tuyên truyền được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc thù văn hóa, xã hội của từng vùng miền và từng nhóm đối tượng. Trọng tâm là vận động trực tiếp các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, nam nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn. Đồng thời, nâng cao chất lượng giáo dục dân số, giới tính và sức khỏe sinh sản trong hệ thống nhà trường nhằm tạo sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức của thế hệ trẻ.

2. Dự án Nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình:

Mục tiêu của dự án là đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời, an toàn và thuận tiện các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình cho mọi đối tượng có nhu cầu. Nhà nước ưu tiên đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị và nâng cao năng lực kỹ thuật cho hệ thống y tế cơ sở tại các vùng sâu, vùng xa, vùng có mức sinh cao để người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng.

3. Dự án Bảo đảm hậu cần và đẩy mạnh tiếp thị xã hội các phương tiện tránh thai:

Dự án hướng tới việc đa dạng hóa các kênh phân phối phương tiện tránh thai. Bên cạnh việc cấp phát miễn phí cho các đối tượng chính sách, hộ nghèo tại vùng khó khăn, chương trình đẩy mạnh phương thức tiếp thị xã hội và bán rộng rãi theo cơ chế thị trường. Điều này giúp đảm bảo tính bền vững của nguồn cung, nâng cao trách nhiệm của người sử dụng và tăng tỷ lệ sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại.

4. Dự án Nâng cao năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện Chương trình:

Tập trung đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ quản lý cho đội ngũ cán bộ làm công tác dân số từ trung ương đến cơ sở. Nội dung đào tạo bao gồm kỹ năng lập kế hoạch, quản lý tài chính, giám sát, đánh giá và điều phối các dự án thành phần nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực.

5. Dự án Nâng cao chất lượng thông tin quản lý chuyên ngành dân số và kế hoạch hóa gia đình:

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý chuyên ngành (MIS) nhằm cung cấp số liệu dân số chính xác, đầy đủ và kịp thời. Nguồn dữ liệu này là cơ sở khoa học quan trọng phục vụ công tác điều hành chương trình và lồng ghép các yếu tố dân số vào việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và quốc gia.

6. Dự án Thử nghiệm, mở rộng một số mô hình, giải pháp can thiệp góp phần nâng cao chất lượng dân số Việt Nam:

Đây là dự án mang tính đột phá, tập trung vào các giải pháp kỹ thuật và xã hội bao gồm: nhân rộng mô hình sàng lọc trước sinh và sơ sinh để phát hiện, điều trị sớm các dị tật bẩm sinh, bệnh lý di truyền; thí điểm các mô hình can thiệp xã hội nhằm xóa bỏ các hủ tục lạc hậu ảnh hưởng xấu đến chất lượng giống nòi; triển khai các giải pháp đặc thù hỗ trợ nâng cao chất lượng dân số đối với các dân tộc thiểu số có quy mô dân số ít hoặc có nguy cơ suy giảm.

Nguồn vốn và cơ chế phân bổ ngân sách

Kinh phí thực hiện Chương trình được huy động đa dạng từ nhiều nguồn bao gồm: ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, viện trợ quốc tế, đóng góp của cộng đồng và các nguồn hợp pháp khác.

Tổng mức đầu tư tối đa cho cả giai đoạn 2006 - 2010 không vượt quá 3.600 tỷ đồng. Bộ Y tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Bộ Tài chính có trách nhiệm thống nhất phương án phân bổ, trong đó ưu tiên tập trung vốn cho các địa bàn trọng điểm, vùng sâu, vùng xa và vùng có mức sinh cao chưa ổn định.

Phân công trách nhiệm quản lý và tổ chức thực hiện

Quyết định quy định rõ cơ chế phối hợp liên ngành với sự tham gia của nhiều Bộ, ngành và địa phương:

• Bộ Y tế: Là cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ về việc chỉ đạo, quản lý, thẩm định và tổ chức thực hiện các dự án thành phần; phối hợp kiểm tra, đôn đốc và định kỳ hàng năm báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Chủ trì cân đối, phân bổ nguồn lực; xây dựng cơ chế huy động vốn; hướng dẫn các địa phương lồng ghép Chương trình này với các chương trình mục tiêu quốc gia khác trên cùng địa bàn.
• Bộ Tài chính: Bố trí dự toán ngân sách hàng năm trình Quốc hội phê duyệt; hướng dẫn, thanh tra và kiểm tra việc quản lý, sử dụng kinh phí theo đúng quy định của Luật Ngân sách nhà nước.
• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Lồng ghép nội dung dân số vào các chương trình giảm nghèo, giải quyết việc làm và bảo trợ xã hội.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Tích hợp nội dung dân số vào các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư và phát triển nông thôn mới.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo: Chịu trách nhiệm nâng cao hiệu quả giảng dạy về dân số, sức khỏe sinh sản, giới tính trong hệ thống giáo dục quốc dân.
• Bộ Khoa học và Công nghệ: Hỗ trợ nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ sinh học và y học phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng dân số.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Chủ động huy động nguồn lực địa phương; tổ chức triển khai các mục tiêu của Chương trình; thực hiện lồng ghép hiệu quả các dự án trên địa bàn và báo cáo định kỳ theo quy định.
• Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên: Tham gia giám sát phản biện xã hội; tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân tự nguyện thực hiện đúng chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình.

Cơ chế điều hành và hiệu lực thi hành

Cơ chế quản lý, điều hành Chương trình được thực hiện nghiêm túc theo các quy định hiện hành về quản lý chương trình mục tiêu quốc gia. Quyết định số 170/2007/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.