Quyết định số 161/2005/QĐ-TTg ban hành ngày 30 tháng 06 năm 2005 bởi Thủ tướng Chính phủ là một văn bản pháp lý quan trọng trong tiến trình cải cách và hiện đại hóa hệ thống thuế tại Việt Nam. Quyết định này tập trung vào việc mở rộng phạm vi thí điểm cơ chế các cơ sở sản xuất, kinh doanh tự tính, tự khai và tự nộp các loại thuế và lệ phí vào ngân sách nhà nước.

Mục tiêu và ý nghĩa của việc mở rộng thí điểm

Cơ chế tự tính, tự khai và tự nộp thuế là bước đột phá nhằm chuyển đổi phương thức quản lý thuế từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Quyết định hướng tới các mục tiêu cốt lõi sau:

• Nâng cao trách nhiệm của người nộp thuế: Giao quyền chủ động và tự chịu trách nhiệm pháp lý cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh trong việc xác định nghĩa vụ thuế của mình.
• Giảm bớt thủ tục hành chính: Hạn chế sự can thiệp trực tiếp mang tính hành chính của cơ quan thuế vào hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả hai bên.
• Hiện đại hóa công tác quản lý: Tạo tiền đề để cơ quan thuế tập trung nguồn lực vào công tác thanh tra, kiểm tra và hỗ trợ người nộp thuế, thay vì thực hiện các công việc tính thuế thủ công.

Các loại thuế và lệ phí áp dụng thí điểm tự khai, tự nộp

Theo nội dung quyết định, phạm vi thí điểm được mở rộng đối với nhiều sắc thuế và khoản lệ phí quan trọng phát sinh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh bao gồm:

• Thuế tiêu thụ đặc biệt: Áp dụng cụ thể tại khâu sản xuất trong nước. Các cơ sở sản xuất hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt phải tự xác định sản lượng, giá tính thuế, thuế suất và số thuế phải nộp.
• Thuế tài nguyên (Royalties): Các tổ chức, cá nhân tiến hành khai thác tài nguyên thiên nhiên có trách nhiệm tự kê khai sản lượng khai thác thực tế, áp dụng giá tính thuế và nộp thuế tài nguyên theo đúng quy định pháp luật.
• Thuế nhà, đất: Các cơ sở sản xuất kinh doanh sử dụng đất và nhà thuộc đối tượng chịu thuế tự xác định diện tích, vị trí và mức thuế phải nộp định kỳ.
• Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao: Các đơn vị chi trả thu nhập hoặc cá nhân thuộc diện nộp thuế tự thực hiện việc khấu trừ tại nguồn, khai trình chi tiết và nộp thuế vào ngân sách.
• Lệ phí môn bài (Business licensing fee): Các cơ sở sản xuất, kinh doanh tự xác định bậc lệ phí môn bài phải nộp hàng năm dựa trên quy mô vốn đăng ký hoặc doanh thu theo hướng dẫn của pháp luật.

Nguyên tắc thực hiện đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh

Để đảm bảo tính hiệu quả của việc thí điểm, các cơ sở sản xuất và kinh doanh khi tham gia vào cơ chế này cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Tính chính xác và trung thực: Tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của hồ sơ khai thuế và các tài liệu kèm theo.
• Tuân thủ thời hạn: Thực hiện việc nộp tờ khai thuế và nộp tiền thuế vào kho bạc nhà nước đúng thời hạn quy định, tránh phát sinh nợ thuế hoặc chậm nộp.
• Lưu trữ hồ sơ: Thiết lập và lưu trữ đầy đủ hệ thống sổ sách kế toán, hóa đơn, chứng từ để phục vụ cho công tác thanh tra, kiểm tra sau này của cơ quan thuế.