Quyết định số 16/2000/QĐ-TTg được ban hành ngày 3 tháng 2 năm 2000 phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển giao thông vận tải đường sông Việt Nam đến năm 2020. Đây là văn bản pháp lý quan trọng định hình chiến lược phát triển hạ tầng, phương tiện và dịch vụ vận tải đường thủy nội địa của Việt Nam trong giai đoạn đầu thế kỷ 21.

- Thông tin chung về văn bản pháp quy

• Tên văn bản: Quyết định số 16/2000/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển giao thông vận tải đường sông Việt Nam đến năm 2020.
• Cơ quan ban hành: Thủ tướng Chính phủ.
• Người ký: Thủ tướng Phan Văn Khải.
• Ngày ban hành: 03/02/2000.
• Hiệu lực: Có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày ban hành.

- Mục tiêu chiến lược của quy hoạch đến năm 2020

Quy hoạch xác định rõ các mục tiêu mang tính chiến lược nhằm hiện đại hóa và tối ưu hóa năng lực ngành đường sông:

• Xây dựng mạng lưới giao thông đường sông hợp lý, thống nhất trên phạm vi cả nước, phù hợp với đặc điểm địa lý của từng vùng lãnh thổ.
• Hình thành các trung tâm kết nối hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ vận tải đường sông, tạo động lực khai thác tối đa tiềm năng tự nhiên sẵn có.
• Từng bước hiện đại hóa đồng bộ từ luồng tuyến, hệ thống bến cảng, phương tiện vận tải đến công nghệ bốc xếp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm giá thành, bảo đảm an toàn và rút ngắn thời gian vận chuyển.
• Phát huy nội lực kết hợp thu hút các nguồn vốn đầu tư đa dạng để phát triển bền vững, nâng cao năng lực quản lý ngành và bảo đảm an toàn giao thông đường thủy.

- Định hướng phát triển các yếu tố cốt lõi của ngành đường sông

Quy hoạch đưa ra các chỉ tiêu cụ thể và định hướng phát triển hạ tầng kỹ thuật chi tiết:

• Chỉ tiêu thị phần vận tải: Phấn đấu giao thông vận tải đường sông đạt tỷ trọng từ 25% đến 30% về khối lượng hàng hóa (tấn và T.km), và từ 10% đến 15% về khối lượng hành khách (hành khách và hành khách.km) trong tổng khối lượng vận tải toàn ngành.
• Phát triển đội tàu sông: Cơ cấu lại đội tàu theo hướng đa dạng hóa, chú trọng phát triển các loại tàu tự hành, tàu chở container và tàu khách nhanh. Áp dụng công nghệ đóng tàu tiên tiến để nâng tốc độ vận chuyển lên 10 - 12 km/giờ đối với đoàn tàu kéo đẩy và 20 km/giờ đối với tàu tự hành.
• Hệ thống cảng đầu mối khu vực: Tập trung xây dựng và nâng cấp các cụm cảng lớn bao gồm: Ninh Bình - Ninh Phúc, Hà Nội - Khuyến Lương, thành phố Hồ Chí Minh, Việt Trì, Hòa Bình, Đa Phúc, Cao Lãnh, Long Xuyên, Vĩnh Long, và Cà Mau. Trang bị thiết bị xếp dỡ hiện đại để nâng cao năng lực tiếp chuyển hàng hóa liên hoàn giữa đường sông, đường bộ và đường sắt.
• Hạ tầng cảng địa phương: Mỗi tỉnh (đặc biệt là khu vực phía Nam) cần xây dựng ít nhất một cảng hoặc bến thủy có trang bị thiết bị bốc xếp phù hợp để phục vụ công tác thu gom hàng hóa tại chỗ.
• Cải tạo và nâng cấp luồng tuyến chính:
  • Tuyến đạt tiêu chuẩn cấp 1: Cửa Đáy - Ninh Bình, Lạch Giàng - Hà Nội, sông Tiền và sông Hậu.
  • Tuyến đạt tiêu chuẩn cấp 2: Các tuyến từ Việt Trì, Hà Nội, Ninh Bình đi Hải Phòng, Quảng Ninh qua sông Đuống và sông Luộc.
  • Tuyến đạt tiêu chuẩn cấp 3: Các tuyến từ thành phố Hồ Chí Minh đi Cà Mau (qua kênh Xà No), đi Kiên Lương (qua kênh Rạch Giá và kênh Tháp Mười Tứ giác Long Xuyên).
  • Các tuyến khác: Tận dụng tối đa điều kiện tự nhiên kết hợp cải tạo để đạt tiêu chuẩn kỹ thuật cấp 3 hoặc cấp 4.
• Hệ thống báo hiệu và dịch vụ hỗ trợ: Hiện đại hóa hệ thống báo hiệu đường thủy theo tiêu chuẩn khu vực và quốc tế. Đồng thời, đầu tư hạ tầng cơ sở phục vụ đóng mới, sửa chữa tàu sông, hoa tiêu, cảng vụ, và công tác trục vớt cứu hộ tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng Nam Bộ.

- Kế hoạch vốn và giải pháp đầu tư

Để hiện thực hóa quy hoạch, Nhà nước đưa ra các định hướng rõ ràng về nguồn lực tài chính:

• Bộ Giao thông vận tải có trách nhiệm xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ các dự án trung và dài hạn cụ thể, kèm theo phương án huy động vốn và cơ chế chính sách sử dụng vốn hiệu quả cho từng dự án.
• Xác định nhu cầu vốn đầu tư cho các dự án ưu tiên đến năm 2005 là 2.239 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn trong nước dự kiến là 830 tỷ đồng, và nguồn vốn nước ngoài là 1.409 tỷ đồng.

- Phân công trách nhiệm quản lý và tổ chức thực hiện

Quyết định phân định rõ vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc triển khai quy hoạch:

• Bộ Giao thông vận tải: Chịu trách nhiệm toàn diện trước Thủ tướng Chính phủ về quản lý và tổ chức thực hiện quy hoạch. Thực hiện phê duyệt quy hoạch chi tiết từng khu vực; trình Thủ tướng quyết định điều chỉnh, bổ sung quy hoạch hoặc quyết định đầu tư các dự án lớn; chủ trì xây dựng cơ chế chính sách tạo vốn; phối hợp với các địa phương quản lý chặt chẽ quỹ đất và vùng mặt nước phục vụ phát triển hạ tầng đường sông.
• Cục Đường sông Việt Nam: Chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc quản lý, khai thác các công trình cơ sở hạ tầng và các dịch vụ khai thác đường sông theo đúng quy hoạch và quy định pháp luật hiện hành.
• Các Bộ, ngành và địa phương liên quan: Bộ trưởng các Bộ (Giao thông vận tải, Kế hoạch và Đầu tư, các Bộ ngành liên quan), Cục trưởng Cục Đường sông Việt Nam và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ và thi hành nghiêm túc Quyết định này.