TÓM TẮT CHI TIẾT CHIẾN LƯỢC QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TẠI CÁC ĐÔ THỊ VÀ KHU CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020

Quyết định số 152/1999/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Ngô Xuân Lộc ký ban hành ngày 10 tháng 7 năm 1999, phê duyệt Chiến lược quản lý chất thải rắn tại các đô thị và khu công nghiệp Việt Nam đến năm 2020. Đây là văn bản định hướng chiến lược quan trọng nhằm thiết lập hệ thống quản lý chất thải rắn đồng bộ, kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

1. Mục tiêu của Chiến lược quản lý chất thải rắn

Chiến lược vạch ra các mục tiêu cụ thể theo hai giai đoạn rõ rệt nhằm từng bước hoàn thiện công tác quản lý và xử lý chất thải:

• Mục tiêu trước mắt (đến năm 2005):
  • Hoàn thành việc lập quy hoạch quản lý và xử lý chất thải rắn đô thị và khu công nghiệp tại tất cả các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Trong đó, ưu tiên quy hoạch các bãi chôn lấp hợp vệ sinh và thực hiện đóng cửa các bãi chôn lấp không hợp vệ sinh; xây dựng các cơ sở chế biến chất thải rắn làm phân bón khi đủ điều kiện.
  • Triển khai phân loại chất thải nguy hại ngay tại nguồn và bước đầu thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại các đô thị.
  • Đạt tỷ lệ thu gom, vận chuyển và xử lý từ 75% đến 90% tổng lượng chất thải rắn phát sinh tùy theo đặc thù từng loại đô thị và khu công nghiệp.
  • Xử lý triệt để chất thải rắn y tế nguy hại tại các đô thị lớn bằng công nghệ thiêu đốt tiên tiến; áp dụng phương pháp thích hợp để xử lý chất thải rắn công nghiệp nguy hại.
• Mục tiêu lâu dài (đến năm 2020):
  • Nâng tỷ lệ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn phát sinh tại các đô thị và khu công nghiệp đạt từ 80% đến 95%.
  • Thu gom và xử lý triệt để toàn bộ chất thải rắn y tế nguy hại tại các đô thị bằng công nghệ tiên tiến.
  • Áp dụng rộng rãi các giải pháp thu hồi và tái chế chất thải rắn. Đặc biệt, ưu tiên đầu tư xây dựng 02 trung tâm xử lý chất thải rắn công nghiệp nguy hại tại hai vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và phía Nam.
  • Hoàn thiện toàn diện công tác quản lý chất thải rắn đô thị và khu công nghiệp trên các nguyên tắc đồng bộ về hệ thống pháp luật, đầu tư phát triển, trợ giúp kỹ thuật và thanh tra kiểm soát.

2. Các nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Chiến lược

Để đạt được các mục tiêu đề ra, Chiến lược xác định hệ thống 06 nhóm giải pháp đồng bộ:

• Hoàn thiện khung pháp luật:
  • Rà soát, ban hành đồng bộ các văn bản hướng dẫn thi hành nhằm nâng cao hiệu lực của Luật Bảo vệ môi trường trong lĩnh vực quản lý chất thải rắn.
  • Xây dựng và ban hành cụ thể "Quy chế quản lý chất thải rắn" và "Quy chế quản lý chất thải nguy hại".
  • Lập quy hoạch mạng lưới cơ sở xử lý chất thải y tế và chất thải nguy hại từ các khu công nghiệp trên phạm vi toàn quốc để tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, tránh chồng chéo, lãng phí.
  • Ban hành tiêu chuẩn thiết kế bãi chôn lấp hợp vệ sinh và tích hợp chỉ tiêu đất sử dụng cho xử lý chất thải rắn vào quy chuẩn quy hoạch đô thị.
• Nâng cao nhận thức cộng đồng và năng lực đào tạo:
  • Tuyên truyền thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng, lồng ghép giáo dục môi trường thông qua sinh hoạt của các tổ chức quần chúng tại cơ sở nhằm tạo phong trào thi đua xây dựng nếp sống văn minh.
  • Đưa chương trình giáo dục môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân từ cấp mầm non, phổ thông đến đại học, cũng như các chương trình bồi dưỡng của các tổ chức chính trị - xã hội, hội nghề nghiệp.
  • Củng cố và nâng cao năng lực cho các cơ sở đào tạo chuyên gia chuyên sâu trong lĩnh vực quản lý chất thải rắn.
• Đổi mới chính sách tài chính và tạo nguồn vốn:
  • Bộ Xây dựng chủ trì xây dựng khung phí vệ sinh môi trường và khung giá hợp đồng dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn. Mức thu trước mắt phải bảo đảm đủ chi phí vận hành bộ máy, tiến tới hoàn trả một phần vốn đầu tư của Nhà nước.
  • Chính quyền địa phương thực hiện thu đúng, thu đủ thuế và phí vệ sinh môi trường theo thẩm quyền phân cấp; các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ đóng lệ phí đầy đủ.
  • Áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai để khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư vào lĩnh vực này.
  • Ưu tiên phân bổ ngân sách nhà nước, nguồn vốn ODA và các khoản vay dài hạn lãi suất ưu đãi cho các dự án quản lý, trang thiết bị và xây dựng khu xử lý chất thải rắn.
  • Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ sản xuất sạch, giảm thiểu chất thải thông qua các ưu đãi của Luật Khuyến khích đầu tư trong nước. Khuyến khích các nhà sản xuất nghiên cứu giảm thiểu chất thải sau tiêu dùng (giảm bao bì, thay đổi nguyên liệu đầu vào, thay đổi thói quen tiêu dùng).
• Hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý:
  • Củng cố các doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả trong lĩnh vực dịch vụ môi trường; thực hiện cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước hoạt động kém hiệu quả; nghiên cứu thành lập các công ty dịch vụ công ích hoạt động theo mô hình doanh nghiệp nhà nước.
  • Khuyến khích mạnh mẽ các thành phần kinh tế ngoài nhà nước tham gia đầu tư và cung cấp dịch vụ quản lý chất thải rắn.
• Hiện đại hóa công nghệ và sản xuất thiết bị, vật tư:
  • Lựa chọn công nghệ tiên tiến, phù hợp với thực tiễn Việt Nam để tái chế, tái sử dụng và xử lý chất thải.
  • Kết hợp nhập khẩu với việc từng bước tự sản xuất trong nước các thiết bị thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn.
  • Nghiên cứu, ứng dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong lựa chọn công nghệ, thiết kế, xây dựng và vận hành bãi chôn lấp hợp vệ sinh; ứng dụng công nghệ thiêu đốt hiện đại đối với chất thải y tế và công nghiệp nguy hại.
• Tăng cường hợp tác và quan hệ quốc tế:
  • Chủ động tranh thủ các nguồn viện trợ từ chính phủ các nước, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức quốc tế nhằm hỗ trợ đào tạo, chuyển giao công nghệ, trợ giúp kỹ thuật và tài trợ tài chính.

3. Tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành

• Trách nhiệm triển khai: Giao Bộ Xây dựng và Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp với các Bộ: Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Công nghiệp, Y tế và các cơ quan liên quan cụ thể hóa các nội dung chiến lược; xây dựng quy hoạch, kế hoạch ngắn hạn và dài hạn để triển khai thực hiện hiệu quả.
• Hiệu lực thi hành: Quyết định có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.