Công văn số 2552/TCHQ-KTTT ngày 03/06/2004 của Tổng cục Hải quan là văn bản hướng dẫn quan trọng về thủ tục hải quan và chính sách thuế đối với hoạt động xuất nhập khẩu tại chỗ (XNK tại chỗ). Văn bản này nhằm tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan, đảm bảo tính thống nhất trong quản lý nhà nước và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia hoạt động thương mại quốc tế tại Việt Nam.

- Phạm vi áp dụng và điều kiện đối với hàng hóa XNK tại chỗ

Văn bản xác định rõ các trường hợp được coi là xuất nhập khẩu tại chỗ và các điều kiện cần thiết để doanh nghiệp được áp dụng cơ chế này:

• Hàng hóa do các doanh nghiệp Việt Nam (bao gồm cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) sản xuất ra và bán cho thương nhân nước ngoài nhưng được giao hàng cho doanh nghiệp khác tại Việt Nam theo chỉ định của thương nhân nước ngoài.
• Hợp đồng mua bán phải thể hiện rõ điều khoản giao hàng tại Việt Nam và chỉ định rõ tên, địa chỉ của người nhận hàng tại Việt Nam (người nhập khẩu tại chỗ).
• Hàng hóa XNK tại chỗ phải tuân thủ đầy đủ các quy định về quản lý chính sách mặt hàng xuất khẩu, nhập khẩu hiện hành tại thời điểm làm thủ tục.

- Quy trình và thủ tục hải quan đối với hoạt động XNK tại chỗ

Tổng cục Hải quan hướng dẫn chi tiết trình tự thực hiện thủ tục hải quan giữa bên xuất khẩu và bên nhập khẩu tại chỗ nhằm tránh chồng chéo và thất thu thuế:

• Thủ tục phía người xuất khẩu tại chỗ: Doanh nghiệp xuất khẩu thực hiện khai báo trên tờ khai hải quan XNK tại chỗ. Hồ sơ kèm theo gồm hợp đồng mua bán ngoại thương có chỉ định giao hàng tại Việt Nam, hóa đơn thương mại và các chứng từ liên quan khác. Sau khi hoàn thành thủ tục xuất khẩu, doanh nghiệp chuyển giao hàng hóa và tờ khai cho người nhập khẩu.
• Thủ tục phía người nhập khẩu tại chỗ: Người nhập khẩu tại chỗ tiếp nhận hàng hóa và tờ khai từ người xuất khẩu, tiến hành khai báo hải quan tại Chi cục Hải quan quản lý mình. Thời hạn hoàn thành thủ tục hải quan nhập khẩu tại chỗ được quy định chặt chẽ để đảm bảo tính kịp thời của dòng hàng hóa.
• Sự phối hợp giữa các cơ quan hải quan: Trường hợp người xuất khẩu và người nhập khẩu thuộc sự quản lý của hai Chi cục Hải quan khác nhau, văn bản hướng dẫn cơ chế xác nhận, đối chiếu thông tin tờ khai giữa hai cơ quan để đảm bảo tính chính xác, ngăn ngừa gian lận thương mại.

- Chính sách thuế và nghĩa vụ tài chính liên quan

Chính sách thuế đối với hàng hóa XNK tại chỗ là nội dung cốt lõi được hướng dẫn chi tiết tại Công văn 2552/TCHQ-KTTT:

• Thuế xuất khẩu: Doanh nghiệp xuất khẩu tại chỗ được áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế xuất khẩu (nếu có) tương tự như xuất khẩu ra nước ngoài, bao gồm cả việc áp dụng thuế suất thuế giá trị gia tăng (GTGT) 0% nếu đáp ứng đủ điều kiện về chứng từ thanh toán qua ngân hàng và tờ khai hải quan hợp lệ.
• Thuế nhập khẩu: Doanh nghiệp nhập khẩu tại chỗ có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế nhập khẩu, thuế GTGT hàng nhập khẩu theo quy định hiện hành đối với hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài. Thời điểm tính thuế và áp dụng thuế suất là thời điểm đăng ký tờ khai hải quan nhập khẩu tại chỗ.
• Xử lý miễn, giảm thuế: Đối với nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu, nếu sản phẩm sau đó được xuất khẩu tại chỗ cho doanh nghiệp khác để tiếp tục sản xuất, gia công hàng xuất khẩu thì được xem xét giải quyết hoàn thuế hoặc không thu thuế nhập khẩu tương ứng theo quy định pháp luật.

- Biện pháp quản lý và chống gian lận thương mại

Để ngăn chặn việc lợi dụng hình thức XNK tại chỗ để trốn thuế hoặc gian lận thương mại, Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trực thuộc thực hiện nghiêm túc các biện pháp kiểm tra, giám sát:

• Tăng cường kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của các chứng từ thanh toán qua ngân hàng đối với các giao dịch XNK tại chỗ.
• Kiểm tra thực tế hàng hóa trong trường hợp có nghi ngờ về chủng loại, số lượng hoặc trị giá khai báo của hàng hóa giao nhận tại chỗ.
• Thực hiện hậu kiểm đối với các doanh nghiệp thường xuyên phát sinh hoạt động XNK tại chỗ nhằm đảm bảo hàng hóa được sử dụng đúng mục đích đã khai báo.