Công văn số 2387/TCHQ-GSQL của Tổng cục Hải quan là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình kiểm tra, xác định xuất xứ hàng hóa (C/O) đối với các trường hợp có hóa đơn thương mại được phát hành bởi bên thứ ba. Đây là một nghiệp vụ phổ biến trong thương mại quốc tế nhưng thường phát sinh nhiều quan điểm khác biệt giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan cửa khẩu.

Tổng quan về phạm vi áp dụng và mục đích của văn bản

Văn bản hướng dẫn trực tiếp các Cục Hải quan tỉnh, thành phố thống nhất thực hiện quy trình kiểm tra xuất xứ hàng hóa, tránh việc bác bỏ C/O một cách thiếu cơ sở pháp lý đối với các lô hàng có hóa đơn bên thứ ba. Nội dung tập trung vào các khía cạnh:

• Thống nhất cách hiểu về khái niệm "hóa đơn bên thứ ba" (Third Party Invoicing) trong khuôn khổ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam là thành viên.
• Hướng dẫn chi tiết cách thức kiểm tra thông tin khai báo trên C/O đối chiếu với hóa đơn thương mại thực tế do bên thứ ba phát hành.
• Xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của công chức hải quan trong việc tiếp nhận, đánh giá tính hợp lệ của chứng từ xuất xứ.

Các quy định cốt lõi về kiểm tra C/O có hóa đơn bên thứ ba

Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị hải quan địa phương lưu ý các nguyên tắc kiểm tra kỹ thuật sau đây:

• Yêu cầu về việc tích chọn ô "Third Party Invoicing": Trên mẫu C/O (như Form D, Form E, Form KV, Form AK...), trị giá hóa đơn và thông tin bên thứ ba phải được thể hiện rõ ràng. Việc tích chọn vào ô "Third Party Invoicing" (thường là Ô số 13 trên một số mẫu C/O) là bắt buộc đối với các hiệp định có quy định cụ thể về điều khoản này.
• Thông tin của bên thứ ba phát hành hóa đơn: Tên và nước của công ty phát hành hóa đơn bên thứ ba phải được ghi nhận rõ ràng trên C/O. Thông thường, thông tin này được thể hiện tại Ô số 7 (mô tả hàng hóa) hoặc ô phù hợp theo quy định của từng mẫu C/O cụ thể.
• Sự phù hợp của số và ngày hóa đơn: Số hóa đơn thương mại do bên thứ ba phát hành và ngày phát hành hóa đơn phải được khai báo chính xác trên C/O. Trường hợp tại thời điểm cấp C/O chưa có số hóa đơn bên thứ ba, hướng dẫn xử lý sẽ căn cứ vào quy định cụ thể của từng FTA tương ứng để chấp nhận hoặc yêu cầu xác minh.
• Địa giới hoạt động của bên thứ ba: Bên thứ ba phát hành hóa đơn có thể có trụ sở tại một nước thành viên hoặc một nước không phải là thành viên của Hiệp định thương mại tự do liên quan, miễn là hàng hóa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn xuất xứ và quy trình vận chuyển trực tiếp.

Hướng dẫn xử lý vướng mắc và quy trình xác minh xuất xứ

Để đảm bảo tạo thuận lợi thương mại nhưng vẫn kiểm soát chặt chẽ gian lận xuất xứ, Tổng cục Hải quan đưa ra các chỉ đạo cụ thể:

• Xử lý khác biệt nhỏ (Minor discrepancies): Các lỗi chính tả, lỗi đánh máy hoặc sự khác biệt nhỏ không ảnh hưởng đến tính xác thực của xuất xứ hàng hóa giữa C/O và hóa đơn bên thứ ba không được là lý do để bác bỏ C/O ngay lập tức.
• Thủ tục xác minh (Verification procedure): Trong trường hợp có nghi ngờ hợp lý về tính trung thực của thông tin hóa đơn bên thứ ba hoặc mối quan hệ giao dịch, cơ quan Hải quan nơi đăng ký tờ khai phải tiến hành gửi yêu cầu xác minh lên Tổng cục Hải quan để liên hệ với cơ quan cấp C/O của nước xuất khẩu, không tự ý bác bỏ khi chưa có kết luận xác minh chính thức.
• Trách nhiệm của người khai hải quan: Doanh nghiệp nhập khẩu có nghĩa vụ giải trình, cung cấp các chứng từ chứng minh mối quan hệ mua bán ba bên (hợp đồng mua bán, chứng từ thanh toán, chứng từ vận tải) để làm rõ tính logic của luồng hàng hóa và luồng tài chính khi được cơ quan hải quan yêu cầu.

Ý nghĩa thực tiễn của văn bản đối với hoạt động xuất nhập khẩu

Việc ban hành hướng dẫn tại Công văn số 2387/TCHQ-GSQL giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục thông quan cho doanh nghiệp, giảm thiểu rủi ro bị bác C/O do sự thiếu thống nhất trong cách hiểu của cơ quan hải quan địa phương. Đồng thời, văn bản này cũng nâng cao tính minh bạch, nhất quán trong việc thực thi các cam kết quốc tế về xuất xứ hàng hóa trong các FTA mà Việt Nam tham gia.