Công văn 5956/TCT-HTQT do Tổng cục Thuế ban hành năm 2016 nhằm thông báo chính thức về hiệu lực của Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hòa Man-ta (Malta) về tránh đánh thuế hai lần và ngăn ngừa việc trốn lậu thuế đối với các loại thuế đánh vào thu nhập.

- Hiệu lực và thời điểm áp dụng Hiệp định

Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Man-ta được ký kết nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế, đầu tư và thương mại giữa hai quốc gia bằng cách loại bỏ việc đánh thuế trùng lặp đối với các đối tượng nộp thuế. Các mốc thời gian quan trọng về hiệu lực pháp lý bao gồm:

• Ngày có hiệu lực: Hiệp định chính thức có hiệu lực từ ngày 14 tháng 11 năm 2016, sau khi hai quốc gia hoàn thành các thủ tục phê chuẩn và trao đổi thư ngoại giao theo quy định pháp luật của mỗi nước.
• Thời điểm áp dụng đối với các loại thuế khấu trừ tại nguồn: Áp dụng đối với các khoản thu nhập chịu thuế được chi trả hoặc thanh toán vào ngày hoặc sau ngày 01 tháng 01 năm 2017 (tức năm dương lịch tiếp theo năm Hiệp định có hiệu lực).
• Thời điểm áp dụng đối với các loại thuế khác đánh trên thu nhập: Áp dụng cho các kỳ tính thuế bắt đầu vào hoặc sau ngày 01 tháng 01 năm 2017.

- Phạm vi áp dụng và các định nghĩa cốt lõi (Điều 1 - Điều 4)

Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên của Hiệp định thiết lập nền tảng pháp lý quan trọng để xác định đối tượng, phạm vi thuế và các khái niệm cơ bản được áp dụng xuyên suốt văn bản:

• Điều 1 - Phạm vi đối tượng áp dụng (Persons Covered): Hiệp định áp dụng đối với các cá nhân hoặc tổ chức là đối tượng cư trú của một hoặc của cả hai nước ký kết (Việt Nam và/hoặc Man-ta). Quy định này đảm bảo chỉ những đối tượng có mối liên hệ tài khóa thực tế với hai quốc gia mới được hưởng các ưu đãi thuế theo Hiệp định.
• Điều 2 - Các loại thuế bao gồm (Taxes Covered): Hiệp định áp dụng đối với các loại thuế đánh vào thu nhập do một nước ký kết hoặc các cơ quan chính quyền địa phương của nước đó ban hành, bất kể phương thức thu thuế như thế nào. Cụ thể:
  • Tại Việt Nam: Áp dụng đối với thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp.
  • Tại Man-ta: Áp dụng đối với thuế thu nhập (the income tax).
  • Hiệp định cũng sẽ áp dụng đối với các loại thuế có tính chất tương tự hoặc thay thế được ban hành sau ngày ký Hiệp định.
• Điều 3 - Các định nghĩa chung (General Definitions): Định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ pháp lý để tránh hiểu sai lệch giữa hai hệ thống pháp luật, bao gồm:
  • Khái niệm địa lý về "Việt Nam" và "Man-ta" (bao gồm cả lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa thuộc quyền tài phán quốc gia).
  • Các thuật ngữ "đối tượng", "công ty", "xí nghiệp của một nước ký kết", "vận tải quốc tế".
  • "Nhà chức trách có thẩm quyền" đại diện cho mỗi bên (đối với Việt Nam là Bộ trưởng Bộ Tài chính hoặc đại diện được ủy quyền; đối với Man-ta là Bộ trưởng phụ trách tài chính hoặc đại diện được ủy quyền).
• Điều 4 - Đối tượng cư trú (Resident): Đây là điều khoản mấu chốt để xác định nghĩa vụ thuế toàn cầu. Một đối tượng được coi là cư trú tại một nước ký kết nếu đối tượng đó chịu thuế tại nước đó theo luật pháp sở tại dựa trên lý do về nhà ở, thời gian cư trú, trụ sở quản lý, nơi thành lập hoặc các tiêu chuẩn tương tự. Trường hợp một đối tượng là đối tượng cư trú của cả hai nước (trùng cư trú), Hiệp định đưa ra các quy tắc phân xử (tie-breaker rules):
  • Đối với cá nhân: Ưu tiên xác định theo nơi có nhà ở thường trú, nơi có các quan hệ cá nhân và kinh tế chặt chẽ hơn (trung tâm của các quyền lợi sống), nơi thường sống, hoặc quốc tịch. Nếu vẫn không xác định được, nhà chức trách có thẩm quyền của hai nước sẽ giải quyết thông qua thỏa thuận song phương.
  • Đối với đối tượng không phải là cá nhân (như doanh nghiệp): Sẽ được coi là đối tượng cư trú của nước nơi đặt trụ sở điều hành thực tế (place of effective management).

- Ý nghĩa pháp lý và hướng dẫn triển khai thực hiện

Việc ban hành Công văn 5956/TCT-HTQT đóng vai trò quan trọng trong việc minh bạch hóa thông tin pháp lý cho các cơ quan thuế địa phương và người nộp thuế:

• Tạo hành lang pháp lý an toàn: Giúp các doanh nghiệp Việt Nam và Man-ta chủ động lập kế hoạch tài chính, tránh rủi ro bị đánh thuế hai lần đối với cùng một khoản thu nhập phát sinh từ hoạt động đầu tư, thương mại xuyên biên giới.
• Nhiệm vụ của cơ quan thuế: Tổng cục Thuế yêu cầu các Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phổ biến, tuyên truyền và hướng dẫn người nộp thuế thực hiện đúng các quy định của Hiệp định khi có phát sinh giao dịch song phương từ ngày áp dụng (01/01/2017).
• Ngăn ngừa trốn lậu thuế: Hiệp định cũng thiết lập cơ chế trao đổi thông tin giữa cơ quan quản lý thuế hai nước nhằm phát hiện và ngăn chặn các hành vi chuyển giá, trốn thuế hoặc gian lận thuế quốc tế.