Công văn 5056/BTC-TCNH được Bộ Tài chính ban hành năm 2018 nhằm báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tình hình quản lý và hoạt động kinh doanh dịch vụ đòi nợ trên phạm vi cả nước. Đây là văn bản quan trọng đánh giá thực trạng, những bất cập phát sinh và đề xuất các giải pháp quản lý chặt chẽ loại hình kinh doanh nhạy cảm này.

- Đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh dịch vụ đòi nợ

Bộ Tài chính đã tổng hợp số liệu và đánh giá chi tiết về tình hình hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ theo quy định tại Nghị định 104/2007/NĐ-CP, cụ thể:

• Số lượng doanh nghiệp đăng ký kinh doanh dịch vụ đòi nợ tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội.
• Nhiều doanh nghiệp hoạt động không đúng quy định pháp luật, có sự biến tướng, cấu kết với các băng nhóm tội phạm để thực hiện hành vi cưỡng đoạt tài sản, đe dọa, gây mất an ninh trật tự xã hội.
• Hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp đòi nợ hợp pháp không cao, trong khi các hành vi vi phạm pháp luật núp bóng dịch vụ đòi nợ ngày càng tinh vi và phức tạp.

- Những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý nhà nước

Công văn chỉ rõ những lỗ hổng pháp lý và khó khăn trong việc kiểm soát hoạt động này:

• Quy định tại Nghị định 104/2007/NĐ-CP không còn phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội và các luật mới ban hành như Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp.
• Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm Bộ Tài chính, Bộ Công an và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong việc thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm còn thiếu đồng bộ, chưa quyết liệt.
• Chưa có chế tài xử phạt đủ mạnh để răn đe các hành vi vi phạm về an ninh trật tự trong hoạt động đòi nợ.

- Đề xuất các giải pháp quản lý và định hướng chính sách của Bộ Tài chính

Để chấn chỉnh hoạt động kinh doanh dịch vụ đòi nợ, Bộ Tài chính đã đưa ra các kiến nghị cụ thể trình Thủ tướng Chính phủ:

• Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra: Giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các địa phương tăng cường kiểm tra điều kiện về an ninh, trật tự đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ đòi nợ; kiên quyết thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự đối với các doanh nghiệp vi phạm.
• Siết chặt quản lý tại địa phương: Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cần chỉ đạo các cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ hoạt động của các doanh nghiệp đòi nợ trên địa bàn, xử lý nghiêm các hành vi đòi nợ kiểu cưỡng đoạt, khủng bố tinh thần.
• Nghiên cứu sửa đổi thể chế: Đề xuất rà soát, sửa đổi bổ sung Nghị định 104/2007/NĐ-CP theo hướng thắt chặt điều kiện cấp phép, nâng cao tiêu chuẩn đối với người quản lý và nhân viên thu hồi nợ. Đặc biệt, xem xét phương án đưa dịch vụ đòi nợ vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh nếu tình hình không được cải thiện.

- Ý nghĩa pháp lý và tác động thực tiễn của văn bản

Báo cáo của Bộ Tài chính tại Công văn 5056/BTC-TCNH là cơ sở thực tiễn quan trọng dẫn đến những thay đổi mang tính bước ngoặt trong chính sách quản lý nhà nước:

• Văn bản đã phản ánh đúng bản chất và những hệ lụy tiêu cực của dịch vụ đòi nợ thuê đối với trật tự an toàn xã hội tại thời điểm đó.
• Đây là tiền đề quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền xem xét, đánh giá toàn diện và đi đến quyết định chính thức đưa "Kinh doanh dịch vụ đòi nợ" vào danh mục các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh quy định tại Luật Đầu tư năm 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021).