Giới thiệu chung về Công văn 34/TTLLTPQG-TTrC năm 2017

Công văn 34/TTLLTPQG-TTrC do Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia ban hành năm 2017 là một văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng, giải quyết các vướng mắc thực tế trong quá trình xác minh và cập nhật thông tin về tình trạng án tích của công dân. Văn bản này tập trung hướng dẫn các Sở Tư pháp địa phương thực hiện thống nhất quy định về "đương nhiên được xóa án tích" theo tinh thần của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và Luật Lý lịch tư pháp, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị kết án khi tái hòa nhập cộng đồng.

Nguyên tắc áp dụng quy định có lợi về đương nhiên được xóa án tích

Một trong những nội dung cốt lõi của Công văn 34/TTLLTPQG-TTrC là việc quán triệt nguyên tắc áp dụng các quy định có lợi cho người bị kết án theo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự. Cụ thể:

• Áp dụng hồi tố quy định có lợi: Đối với các hành vi phạm tội xảy ra trước khi Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực nhưng đang trong quá trình xem xét hoặc đã bị kết án, nếu các quy định mới về đương nhiên được xóa án tích có lợi hơn cho người bị kết án (như rút ngắn thời hạn xóa án tích, thay đổi điều kiện xóa án tích) thì phải áp dụng quy định mới của Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Trường hợp hành vi không còn là tội phạm: Nếu người bị kết án về hành vi mà theo Bộ luật Hình sự năm 2015 không còn cấu thành tội phạm nữa, thì họ đương nhiên được coi là không có án tích và thông tin này phải được cập nhật ngay vào cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp.

Quy trình xác minh điều kiện đương nhiên được xóa án tích

Công văn hướng dẫn chi tiết trách nhiệm của Sở Tư pháp trong việc chủ động rà soát, xác minh thông tin để xác định một người đã đủ điều kiện đương nhiên được xóa án tích hay chưa, thay vì yêu cầu người dân phải tự đi xin các giấy tờ xác nhận phức tạp. Quy trình xác minh bao gồm:

• Xác minh việc chấp hành hình phạt chính: Sở Tư pháp tiến hành kiểm tra thông tin về việc người bị kết án đã chấp hành xong hình phạt tù (bao gồm cả tù chung thân được giảm xuống tù có thời hạn), án treo, hoặc các hình phạt nhẹ hơn như cải tạo không giam giữ, cảnh cáo, phạt tiền (là hình phạt chính).
• Xác minh việc chấp hành hình phạt bổ sung và các nghĩa vụ dân sự: Để được đương nhiên xóa án tích, người bị kết án phải chấp hành xong hình phạt bổ sung (như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề, quản chế) và các quyết định khác của bản án (như án phí, bồi thường thiệt hại, tịch thu tài sản). Công văn yêu cầu Sở Tư pháp phối hợp chặt chẽ với Cơ quan thi hành án dân sự để xác định thông tin này.
• Xác minh điều kiện không phạm tội mới: Sở Tư pháp phải phối hợp với cơ quan Công an hoặc Tòa án để xác định trong thời hạn quy định kể từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách của án treo, người đó không thực hiện hành vi phạm tội mới.

Giải quyết các vướng mắc nghiệp vụ đặc thù

Công văn 34/TTLLTPQG-TTrC đưa ra các giải pháp cụ thể cho những trường hợp thực tế gặp khó khăn trong việc thu thập hồ sơ, tài liệu:

• Xử lý khi thiếu giấy tờ, chứng cứ do thất lạc: Trong trường hợp hồ sơ thi hành án dân sự hoặc hồ sơ tại Tòa án bị thất lạc, không có văn bản xác nhận việc đã nộp án phí hoặc bồi thường, Sở Tư pháp cần phối hợp với các cơ quan liên quan để xác minh thực tế. Nếu có căn cứ cho thấy người bị kết án đã thực hiện xong nghĩa vụ hoặc đã hết thời hiệu thi hành bản án dân sự theo quy định pháp luật, thì vẫn xem xét xác nhận họ đương nhiên được xóa án tích.
• Xác định thời điểm tính thời hạn xóa án tích: Hướng dẫn cách tính thời hạn xóa án tích đối với các trường hợp đặc biệt như người được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại, người được đặc xá, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hoặc người có nhiều bản án chưa được tổng hợp hình phạt.

Trách nhiệm phối hợp liên ngành trong công tác lý lịch tư pháp

Để nâng cao hiệu quả thực thi, Công văn nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ chế phối hợp liên ngành giữa các cơ quan tư pháp tại địa phương:

• Sở Tư pháp: Đóng vai trò chủ trì, chủ động gửi văn bản yêu cầu xác minh đến các cơ quan liên quan và chịu trách nhiệm cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp khi có kết quả.
• Tòa án nhân dân và Cơ quan thi hành án: Có trách nhiệm cung cấp kịp thời, chính xác các thông tin, tài liệu liên quan đến việc thi hành bản án, quyết định hình sự và dân sự khi có yêu cầu từ Sở Tư pháp.
• Cơ quan Công an: Hỗ trợ xác minh thông tin về tiền án, tiền sự và tình trạng không phạm tội mới của người bị kết án trên địa bàn cư trú.