Công văn 2771/BTP-PLQT được Bộ Tư pháp ban hành năm 2021 nhằm đưa ra ý kiến pháp lý đối với đề xuất thu tiền để đóng niên liễm cho các tổ chức quốc tế của Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (VICOFA). Đây là văn bản quan trọng làm rõ tính pháp lý, thẩm quyền và phương thức huy động tài chính của các hiệp hội hội nghề nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính quốc tế.

- Bối cảnh và mục đích ban hành công văn

• Lý do xem xét: Xuất phát từ đề xuất của Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (VICOFA) về việc thu kinh phí từ các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê và ca cao để có nguồn tài chính đóng niên liễm (phí hội viên) cho Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO).
• Vai trò của Bộ Tư pháp: Cho ý kiến pháp lý dưới góc độ quản lý nhà nước về pháp luật quốc tế, nhằm đảm bảo việc huy động đóng góp tài chính tuân thủ đúng quy định của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

- Ý kiến pháp lý về cơ chế tài chính và huy động vốn của Hiệp hội

• Nguyên tắc tự chủ tài chính của Hiệp hội: Theo quy định tại Nghị định số 45/2010/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động và quản lý hiệp hội, các hiệp hội hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản và tự trang trải kinh phí. Việc đóng niên liễm cho các tổ chức quốc tế mà Hiệp hội là thành viên phải do Hiệp hội tự cân đối từ nguồn thu hợp pháp của mình.
• Tính chất của khoản thu đóng góp: Bộ Tư pháp nhấn mạnh việc đóng góp kinh phí của các doanh nghiệp cho Hiệp hội phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, đồng thuận của các thành viên. Hiệp hội không có thẩm quyền áp đặt các khoản thu mang tính chất bắt buộc, cưỡng chế hoặc quy định các khoản phí, lệ phí ngoài danh mục quy định của Luật Phí và Lệ phí.
• Đối tượng chịu tác động: Việc thu tiền không được áp dụng cào bằng hoặc bắt buộc đối với tất cả các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, ca cao (bao gồm cả các doanh nghiệp không phải là thành viên của VICOFA), vì điều này vi phạm quyền tự do kinh doanh và nguyên tắc bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

- Thẩm quyền quyết định và khả năng hỗ trợ từ ngân sách nhà nước

• Quy định về hỗ trợ ngân sách: Việc hỗ trợ kinh phí từ ngân sách nhà nước để đóng niên liễm cho các tổ chức quốc tế chỉ được thực hiện trong trường hợp Việt Nam tham gia với tư cách thành viên đại diện cho quốc gia (cấp Chính phủ hoặc Bộ ngành được ủy quyền).
• Trường hợp của VICOFA: Nếu VICOFA tham gia tổ chức quốc tế với tư cách là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp độc lập, Hiệp hội phải tự chịu trách nhiệm về nghĩa vụ tài chính. Ngân sách nhà nước không hỗ trợ trực tiếp cho các nghĩa vụ tài chính riêng biệt của hiệp hội trừ khi có quyết định đặc biệt từ Thủ tướng Chính phủ dựa trên lợi ích quốc gia cốt lõi.
• Yêu cầu phối hợp: Bộ Tư pháp đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tài chính rà soát, đánh giá kỹ lưỡng tính hiệu quả của việc tham gia tổ chức quốc tế của VICOFA để đề xuất phương án xử lý phù hợp, tránh tạo tiền lệ xấu trong việc quản lý tài chính hiệp hội.

- Khuyến nghị giải pháp thực hiện cho Hiệp hội và cơ quan liên quan

• Xây dựng đề án thu phí tự nguyện: VICOFA cần xây dựng phương án thu phí đóng góp rõ ràng, minh bạch, chỉ áp dụng đối với các hội viên tự nguyện cam kết đóng góp trên cơ sở lợi ích trực tiếp thu được từ tổ chức quốc tế.
• Sửa đổi điều lệ hoạt động: Quy định về việc đóng góp niên liễm phải được cụ thể hóa trong Điều lệ của Hiệp hội và được Đại hội đồng hội viên thông qua theo đúng trình tự pháp luật.
• Tăng cường xã hội hóa: Khuyến khích các doanh nghiệp lớn trong ngành hàng cà phê, ca cao chủ động đóng góp kinh phí thông qua các hợp đồng hợp tác, tài trợ thương mại thay vì áp dụng cơ chế thu phí hành chính.