Tóm tắt Công văn 2101/BCT-XNK năm 2020 về kiến nghị tạm ngừng thực hiện Thông báo 121/TB-VPCP

Công văn 2101/BCT-XNK được Bộ Công Thương ban hành trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp, nhằm giải quyết các vướng mắc liên quan đến hoạt động xuất khẩu gạo và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Dưới đây là chi tiết các nội dung kiến nghị và phương án điều hành xuất khẩu gạo được đề xuất trong văn bản:

1. Bối cảnh và lý do đưa ra kiến nghị

Bộ Công Thương đưa ra kiến nghị tạm ngừng thực hiện Thông báo số 121/TB-VPCP dựa trên kết quả làm việc của Đoàn kiểm tra liên ngành và đánh giá thực tế về nguồn cung thóc, gạo trong nước:

• Số liệu thực tế cho thấy sản lượng lúa gạo vụ Đông Xuân tại Đồng bằng sông Cửu Long đạt năng suất cao, đảm bảo đủ nhu cầu tiêu dùng nội địa, dự trữ quốc gia và vẫn còn dư thừa một lượng lớn để xuất khẩu.
• Việc dừng xuất khẩu gạo đột ngột theo Thông báo 121/TB-VPCP gây áp lực lớn lên nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu gạo, dẫn đến nguy cơ ùn ứ hàng hóa, thiệt hại về kinh tế và giảm uy tín của thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
• Cần thiết phải có một giải pháp linh hoạt, vừa bảo đảm tuyệt đối an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống, vừa tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp.

2. Nội dung kiến nghị cốt lõi của Bộ Công Thương

Bộ Công Thương đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt các phương án điều hành xuất khẩu gạo cụ thể như sau:

• Kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép tạm ngừng thực hiện văn bản chỉ đạo tại Thông báo số 121/TB-VPCP về việc tạm dừng ký hợp đồng xuất khẩu gạo mới.
• Đề xuất cho phép tiếp tục hoạt động xuất khẩu gạo nhưng kiểm soát chặt chẽ bằng hạn ngạch (quota) trong giai đoạn trước mắt (dự kiến áp dụng cho tháng 4 và tháng 5 năm 2020).
• Xác định hạn ngạch xuất khẩu cụ thể cho tháng 4 năm 2020 là khoảng 400.000 tấn gạo nhằm vừa giải tỏa lượng hàng tồn kho của doanh nghiệp, vừa giữ vững an ninh lương thực.

3. Phương án quản lý và giám sát hạn ngạch xuất khẩu

Để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc thực hiện hạn ngạch xuất khẩu gạo, Bộ Công Thương đề xuất cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước:

• Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan): Chịu trách nhiệm thiết lập hệ thống tiếp nhận tờ khai hải quan xuất khẩu gạo tự động, đảm bảo nguyên tắc trừ lùi hạn ngạch công khai, minh bạch. Khi số lượng đăng ký đạt mức trần hạn ngạch cho phép, hệ thống sẽ tự động dừng tiếp nhận tờ khai.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Tiếp tục theo dõi sát sao tình hình sản xuất, dịch bệnh và thiên tai để kịp thời điều chỉnh kế hoạch gieo cấy, đảm bảo nguồn cung thóc gạo ổn định cho các giai đoạn tiếp theo.
• Bộ Công Thương: Chủ trì phối hợp với các Bộ, ngành và Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời báo cáo Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh hạn ngạch xuất khẩu phù hợp với tình hình thực tế.

4. Trách nhiệm của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo

Văn bản cũng nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo trong việc chung tay bảo đảm an ninh lương thực quốc gia:

• Các doanh nghiệp phải nghiêm túc duy trì mức dự trữ lưu thông bắt buộc tương đương 5% số lượng gạo đã xuất khẩu trong 6 tháng trước đó theo quy định tại Nghị định số 107/2018/NĐ-CP.
• Cam kết ký biên bản thỏa thuận với ít nhất một hệ thống siêu thị lớn để cung ứng ngay lượng gạo dự trữ khi có yêu cầu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm bình ổn thị trường nội địa.

5. Ý nghĩa của kiến nghị đối với nền kinh tế và xã hội

Việc Bộ Công Thương kiến nghị tạm ngừng thực hiện Thông báo 121/TB-VPCP mang lại nhiều tác động tích cực:

• Giúp giải tỏa tâm lý lo ngại của người nông dân trồng lúa, đảm bảo giá lúa gạo nội địa ổn định ở mức có lợi cho người sản xuất.
• Hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu giải phóng lượng hàng tồn kho tại các cảng, tránh phát sinh chi phí lưu kho bãi và phạt vi phạm hợp đồng với đối tác nước ngoài.
• Thể hiện sự điều hành linh hoạt, kịp thời của Chính phủ trước những biến động nhanh chóng của thị trường quốc tế và tình hình dịch bệnh trong nước.