Giới thiệu chung về Công văn 1783/TCHQ-GSQL

Công văn 1783/TCHQ-GSQL do Tổng cục Hải quan ban hành năm 2021 là văn bản chỉ đạo quan trọng nhằm giải quyết triệt để tình trạng hàng hóa là phế liệu tồn đọng tại các cảng biển Việt Nam. Trong bối cảnh lượng phế liệu nhập khẩu không đủ điều kiện quy chuẩn môi trường ùn ứ tại các cảng gây ảnh hưởng đến hoạt động khai thác cảng và nguy cơ ô nhiễm môi trường, Tổng cục Hải quan đã đưa ra các hướng dẫn chi tiết về quy trình phân loại, xử lý và xác định trách nhiệm của các bên liên quan.

Quy trình phân loại và kiểm định phế liệu tồn đọng

Để có cơ sở đưa ra phương án xử lý phù hợp, Tổng cục Hải quan yêu cầu các Cục Hải quan tỉnh, thành phố phối hợp với các cơ quan chức năng thực hiện nghiêm ngặt công tác kiểm tra, phân loại:

• Kiểm kê và phân loại chi tiết: Tiến hành mở kiểm tra thực tế, kiểm kê chi tiết từng container phế liệu tồn đọng quá 90 ngày kể từ ngày đến cửa khẩu. Việc kiểm tra phải ghi nhận rõ chủng loại, khối lượng và tình trạng thực tế của phế liệu.
• Trưng cầu giám định quy chuẩn môi trường: Phối hợp với các tổ chức giám định được chỉ định để đánh giá xem lô hàng phế liệu có đáp ứng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường (QCVN) đối với phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất hay không.
• Phân nhóm hàng hóa để xử lý: Dựa trên kết quả giám định, hàng hóa được phân chia thành hai nhóm rõ rệt: nhóm phế liệu đạt chuẩn được phép nhập khẩu và nhóm phế liệu không đạt chuẩn (chất thải, phế thải) buộc phải tiêu hủy hoặc tái xuất.

Phương án xử lý đối với từng nhóm phế liệu tồn đọng

Công văn hướng dẫn cụ thể các biện pháp xử lý đối với từng trường hợp cụ thể nhằm giải phóng mặt bằng cảng biển nhanh chóng:

• Đối với phế liệu đạt quy chuẩn kỹ thuật về môi trường: Cơ quan Hải quan tiến hành các thủ tục bán đấu giá theo quy định của pháp luật. Tiền thu được từ việc bán đấu giá sẽ được sử dụng để thanh toán các chi phí lưu container, lưu kho bãi, chi phí kiểm định và các chi phí liên quan khác, phần còn lại (nếu có) sẽ nộp vào ngân sách nhà nước.
• Đối với phế liệu không đạt quy chuẩn kỹ thuật về môi trường: Đây là nhóm hàng hóa có nguy cơ gây ô nhiễm cao, hướng xử lý nghiêm khắc được áp dụng bao gồm:
  • Buộc tái xuất: Yêu cầu hãng tàu hoặc người vận chuyển có trách nhiệm vận chuyển toàn bộ lô hàng phế liệu không đạt chuẩn ra khỏi lãnh thổ Việt Nam trong thời hạn quy định.
  • Tiêu hủy hàng hóa: Trong trường hợp không thể thực hiện tái xuất hoặc không xác định được chủ hàng/hãng tàu không thực hiện tái xuất, Hội đồng xử lý hàng tồn đọng sẽ tiến hành tiêu hủy. Việc tiêu hủy phải được thực hiện bởi các đơn vị có chức năng xử lý chất thải nguy hại và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình bảo vệ môi trường.

Xác định trách nhiệm của các bên liên quan

Công văn 1783/TCHQ-GSQL phân định rõ vai trò và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức trong chuỗi xử lý hàng tồn đọng:

• Cục Hải quan các tỉnh, thành phố: Đóng vai trò chủ trì, phối hợp với Ban quản lý cảng, doanh nghiệp kinh doanh cảng biển và các cơ quan tài nguyên môi trường địa phương để thành lập Hội đồng xử lý hàng tồn đọng, đẩy nhanh tiến độ xử lý và báo cáo định kỳ về Tổng cục Hải quan.
• Doanh nghiệp kinh doanh cảng biển: Có trách nhiệm tạo điều kiện về mặt bằng, phương tiện xếp dỡ để phục vụ công tác kiểm tra, phân loại của cơ quan Hải quan; đồng thời phối hợp chặt chẽ trong việc di dời, bảo quản các container phế liệu trong quá trình chờ xử lý.
• Các hãng tàu vận chuyển: Phải có trách nhiệm đối với các container hàng hóa do mình vận chuyển vào Việt Nam. Hãng tàu buộc phải thực hiện yêu cầu tái xuất đối với các lô hàng không đủ điều kiện nhập khẩu và chịu mọi chi phí phát sinh liên quan đến việc lưu bãi, tiêu hủy nếu không thực hiện đúng nghĩa vụ vận chuyển khứ hồi.

Ý nghĩa và tác động của văn bản

Việc ban hành Công văn 1783/TCHQ-GSQL mang lại nhiều tác động tích cực đối với công tác quản lý nhà nước về hải quan và môi trường:

• Giải phóng hạ tầng cảng biển: Giúp giảm tải áp lực lưu bãi tại các cảng biển lớn như Cát Lái, Hải Phòng, tạo không gian thông thoáng cho các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa thông thường.
• Ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm: Việc kiên quyết xử lý, tiêu hủy hoặc tái xuất các lô hàng phế liệu không đạt chuẩn giúp ngăn chặn nguy cơ biến Việt Nam thành bãi thải công nghiệp của thế giới.
• Nâng cao ý thức của doanh nghiệp và hãng tàu: Ràng buộc trách nhiệm pháp lý và tài chính rõ ràng buộc các hãng tàu và doanh nghiệp nhập khẩu phải thận trọng hơn trong việc kiểm soát chất lượng hàng hóa trước khi đưa về cảng Việt Nam.