Tóm tắt Công ước 177 năm 1996 về việc làm tại nhà

Công ước số 177 năm 1996 là một văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng được thông qua nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động tại nhà. Văn bản thiết lập các định nghĩa pháp lý nền tảng, thúc đẩy bình đẳng giới và quyền lợi lao động, đồng thời yêu cầu các quốc gia thành viên xây dựng chính sách quốc gia đồng bộ để cải thiện điều kiện làm việc cho đối tượng lao động đặc thù này.

- Các định nghĩa pháp lý cốt lõi (Điều 1 & Điều 2)

• Việc làm tại nhà: Là công việc do người lao động thực hiện ngay tại nhà của họ hoặc một địa điểm tự chọn khác (không phải nơi làm việc của chủ sử dụng lao động), có nhận tiền công và tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ theo yêu cầu của người sử dụng lao động. Quy định này loại trừ những người có mức độ tự chủ và độc lập kinh tế đủ để được coi là lao động độc lập theo pháp luật quốc gia hoặc quyết định của tòa án.
• Người làm công ăn lương thông thường: Không được coi là lao động tại nhà nếu họ chỉ thỉnh thoảng mang việc về nhà làm thay vì làm việc tại nơi làm việc thường lệ.
• Người sử dụng lao động: Là cá nhân hoặc pháp nhân giao việc về nhà làm vì mục đích kinh doanh, có thể thực hiện trực tiếp hoặc thông qua người trung gian.
• Phạm vi áp dụng: Công ước áp dụng toàn diện cho tất cả những người làm việc tại nhà đáp ứng các tiêu chí định nghĩa nêu trên.

- Chính sách quốc gia và nguyên tắc bình đẳng đối xử (Điều 3, Điều 4 & Điều 5)

Các nước thành viên phê chuẩn Công ước có trách nhiệm thông qua, thực hiện và định kỳ rà soát chính sách quốc gia về việc làm tại nhà nhằm cải thiện tình hình của người lao động. Quá trình này phải có sự tham khảo ý kiến từ các tổ chức đại diện của người lao động và người sử dụng lao động.

Chính sách quốc gia phải thúc đẩy tối đa sự bình đẳng trong đối xử giữa lao động tại nhà và lao động làm công ăn lương khác, đặc biệt trong các lĩnh vực:

• Quyền thành lập, gia nhập và tham gia hoạt động của các tổ chức do họ tự lựa chọn.
• Bảo vệ khỏi sự phân biệt đối xử trong việc làm và nghề nghiệp.
• Bảo đảm an toàn và vệ sinh lao động tại nơi làm việc.
• Chế độ trả công lao động.
• Bảo vệ an sinh xã hội theo quy định của pháp luật.
• Tiếp cận đào tạo nghề và học nghề.
• Quy định về tuổi tối thiểu được phép thuê mướn hoặc làm việc.
• Bảo vệ thai sản cho lao động nữ.

Chính sách này sẽ được hiện thực hóa thông qua luật pháp, quy định quốc gia, thỏa ước lao động tập thể, quyết định trọng tài hoặc các phương thức phù hợp khác với thông lệ quốc gia.

- Các biện pháp quản lý và bảo vệ cụ thể (Điều 6 - Điều 10)

• Thống kê lao động: Tiến hành các biện pháp phù hợp để đưa dữ liệu về việc làm tại nhà vào hệ thống thống kê lao động quốc gia trong phạm vi có thể.
• An toàn và vệ sinh lao động: Áp dụng luật pháp quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động cho việc làm tại nhà, có tính đến đặc thù công việc; đồng thời xây dựng các điều kiện để cấm một số loại công việc hoặc việc sử dụng chất độc hại nhất định tại nhà vì lý do an toàn sức khỏe.
• Quản lý người trung gian: Trường hợp cho phép sử dụng môi giới trung gian, trách nhiệm của người sử dụng lao động và người môi giới phải được xác định rõ bởi luật pháp hoặc phán quyết quốc gia.
• Hệ thống thanh tra và chế tài: Thiết lập hệ thống thanh tra phù hợp để giám sát việc tuân thủ pháp luật về việc làm tại nhà, đi kèm các biện pháp phòng ngừa và chế tài xử lý vi phạm hữu hiệu.
• Bảo toàn quyền lợi tối ưu: Công ước không làm ảnh hưởng đến các quy định có lợi hơn cho lao động tại nhà đang được áp dụng theo các Công ước lao động quốc tế khác.

- Các điều khoản thi hành và thủ tục hành chính (Điều 11 - Điều 18)

• Phê chuẩn và Hiệu lực: Việc phê chuẩn chính thức phải được thông báo và đăng ký với Tổng giám đốc ILO. Công ước chỉ ràng buộc các nước thành viên đã đăng ký phê chuẩn và có hiệu lực sau 12 tháng kể từ ngày có 2 nước thành viên đầu tiên đăng ký phê chuẩn. Đối với các nước phê chuẩn sau, hiệu lực bắt đầu sau 12 tháng kể từ ngày đăng ký của nước đó.
• Bãi ước: Nước thành viên có thể bãi ước sau thời hạn 10 năm kể từ ngày Công ước có hiệu lực bằng văn bản gửi Tổng giám đốc ILO. Nếu không thực hiện quyền bãi ước trong vòng 1 năm sau thời hạn 10 năm đầu tiên, quốc gia đó sẽ tiếp tục bị ràng buộc thêm một chu kỳ 10 năm nữa.
• Trách nhiệm của Tổng giám đốc ILO: Thông báo cho tất cả các nước thành viên về việc đăng ký phê chuẩn, bãi ước; lưu ý ngày có hiệu lực của Công ước; gửi chi tiết phê chuẩn/bãi ước tới Tổng thư ký Liên hợp quốc theo Điều 102 Hiến chương Liên hợp quốc.
• Báo cáo và Sửa đổi: Hội đồng quản trị ILO sẽ trình báo cáo hoạt động của Công ước khi cần thiết và xem xét việc đưa nội dung sửa đổi vào chương trình nghị sự. Nếu Công ước mới sửa đổi được thông qua, việc phê chuẩn công ước mới sẽ mặc nhiên làm chấm dứt hiệu lực của Công ước này (trừ khi có quy định khác).
• Ngôn ngữ văn bản: Các bản tiếng Anh và tiếng Pháp của Công ước có giá trị pháp lý ngang nhau.