Thông tư số 78/2009/TT-BTC được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số nội dung quan trọng của Thông tư số 75/2007/TT-BTC liên quan đến chế độ thí điểm thành lập quỹ phòng, chống buôn lậu thuốc lá điếu và sản xuất, buôn bán thuốc lá giả. Văn bản này mang tính chất điều chỉnh cơ chế tài chính nhằm tăng cường hiệu quả cho các lực lượng chức năng trực tiếp tham gia công tác đấu tranh phòng chống gian lận thương mại trong lĩnh vực thuốc lá.

- Nguyên tắc độc lập của nguồn kinh phí hỗ trợ phòng chống thuốc lá lậu

Thông tư làm rõ tính chất pháp lý và nguồn gốc của khoản kinh phí hỗ trợ nhằm tránh sự chồng chéo hoặc cắt giảm ngân sách thường niên của các cơ quan chức năng:

• Nguồn kinh phí hỗ trợ quy định tại Thông tư này là nguồn bổ sung, hoàn toàn không thay thế cho các nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên hoặc kinh phí đặc thù được cấp từ ngân sách nhà nước cho công tác chống hàng lậu, gian lận thương mại và hàng giả theo quy định hiện hành.
• Quy trình xử lý tang vật là thuốc lá lậu, thuốc lá giả tịch thu từ các vụ vi phạm hành chính vẫn phải thực hiện nghiêm túc theo các quy định pháp luật hiện hành về quản lý, xử lý tang vật, phương tiện tịch thu sung quỹ nhà nước.
• Ví dụ thực tế được đưa ra để hướng dẫn: Nếu một Chi cục Quản lý thị trường cấp tỉnh được bố trí 400 triệu đồng từ ngân sách nhà nước năm 2009 cho hoạt động chống hàng lậu, khi đơn vị này bắt giữ được 1,2 triệu bao thuốc lá lậu hoặc giả trong năm thì ngoài khoản hỗ trợ tính trên số bao thuốc lá bắt giữ, đơn vị vẫn được hưởng trọn vẹn khoản ngân sách 400 triệu đồng đã được cấp ban đầu.

- Nội dung chi và mức chi hỗ trợ cho lực lượng trực tiếp đấu tranh

Thông tư sửa đổi toàn diện danh mục các khoản chi và nâng cao mức hỗ trợ tài chính cho các lực lượng trực tiếp tham gia bắt giữ, xử lý thuốc lá lậu, thuốc lá giả:

• Các nội dung chi hỗ trợ bao gồm: Chi phí trực tiếp cho công tác bắt giữ; chi bồi dưỡng làm đêm, làm thêm giờ cho cán bộ chiến sĩ; chi phí phục vụ công tác xử lý và tiêu hủy thuốc lá điếu nhập lậu, thuốc lá giả; chi mua sắm trang thiết bị, phương tiện chuyên dụng hỗ trợ trực tiếp cho công tác đấu tranh (khoản chi này chỉ thực hiện khi có đủ nguồn tài chính và phải được sự phê duyệt của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hoặc Thủ trưởng cấp Bộ của cơ quan liên quan); chi khen thưởng cho các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc.
• Căn cứ tính kinh phí hỗ trợ: Số tiền hỗ trợ được xác định chính xác dựa trên số lượng bao thuốc lá thực tế bị bắt giữ và tiêu hủy, thể hiện trên Quyết định xử lý tịch thu và Biên bản tiêu hủy tang vật hợp lệ.
• Mức chi hỗ trợ cụ thể: Áp dụng mức chi hỗ trợ chung là 1.000 đồng/bao (không phân biệt giá trị thương mại của loại thuốc lá cao cấp hay thấp cấp). Đồng thời, hỗ trợ thêm 100 đồng/bao đối với chi phí tiêu hủy, trong đó khuyến khích các đơn vị áp dụng các biện pháp tiêu hủy tiên tiến, không gây ô nhiễm môi trường và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

- Thay thế hệ thống biểu mẫu báo cáo, quyết toán

• Thông tư quyết định bãi bỏ Biểu mẫu số 01 và Biểu mẫu số 02 ban hành kèm theo Thông tư số 75/2007/TT-BTC.
• Thay thế bằng Mẫu số 01 và Mẫu số 02 mới ban hành kèm theo Thông tư này nhằm chuẩn hóa, đơn giản hóa thủ tục lập dự toán, báo cáo và quyết toán nguồn kinh phí hỗ trợ từ quỹ.

- Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp

• Thời gian áp dụng: Thông tư có hiệu lực thi hành sau 45 ngày kể từ ngày ký. Tuy nhiên, các quy định về chế độ tài chính tại Thông tư này được áp dụng hồi tố từ ngày 01/01/2009 và kéo dài thực hiện đến hết năm 2011.
• Xử lý chuyển tiếp đối với tang vật tồn đọng: Đối với những vụ việc bắt giữ thuốc lá lậu, thuốc lá giả phát sinh trong năm 2008 nhưng tiến trình tiêu hủy bị kéo dài và thực hiện trong năm 2009, lực lượng chức năng vẫn chỉ được hưởng mức kinh phí hỗ trợ theo quy định cũ tại Thông tư số 75/2007/TT-BTC chứ không áp dụng mức hỗ trợ mới của Thông tư này.
• Các nội dung khác không được đề cập sửa đổi, bổ sung tại văn bản này vẫn tiếp tục thực hiện theo quy định gốc tại Thông tư số 75/2007/TT-BTC. Trong quá trình triển khai thực tế, nếu phát sinh vướng mắc, các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tổng hợp và phản ánh kịp thời về Bộ Tài chính để phối hợp nghiên cứu, giải quyết.