TỔNG QUAN THÔNG TƯ SỐ 43/2010/TT-BCT VỀ QUẢN LÝ AN TOÀN TRONG NGÀNH CÔNG THƯƠNG

Thông tư số 43/2010/TT-BCT ban hành ngày 29 tháng 12 năm 2010 quy định chi tiết về công tác quản lý an toàn đối với các doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công thương. Văn bản này thiết lập một khung pháp lý toàn diện nhằm đảm bảo an toàn lao động, phòng chống sự cố và bảo vệ tính mạng con người cũng như tài sản của doanh nghiệp.

1. Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và giải thích từ ngữ

Thông tư quy định rõ ràng về phạm vi áp dụng và các khái niệm nền tảng trong công tác quản lý an toàn:

• Phạm vi và đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trong các ngành cơ khí, luyện kim, điện, năng lượng mới, năng lượng tái tạo, dầu khí, xăng dầu, hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp, khai thác mỏ và chế biến khoáng sản, công nghiệp tiêu dùng, thực phẩm và các ngành chế biến khác (gọi chung là doanh nghiệp ngành Công thương), cùng các tổ chức, cá nhân liên quan.
• An toàn: Là trạng thái không gây chấn thương, nguy hiểm tính mạng, ảnh hưởng sức khỏe người lao động và không làm hư hỏng máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ.
• Quản lý rủi ro: Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật và quản lý để xác định, phân tích, đánh giá mọi rủi ro tiềm tàng ở tất cả các giai đoạn hoạt động của công trình, thiết bị.
• Đánh giá rủi ro và mức độ rủi ro: Quá trình đánh giá các mối nguy hiểm dựa trên tiêu chuẩn chấp nhận được, xác định biện pháp giảm thiểu và đo lường dựa trên hậu quả cùng khả năng xảy ra.
• Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp: Hệ thống tổ chức, ứng phó các tình huống khẩn cấp như cứu nạn, cứu hộ, phòng chống thiên tai, cháy nổ.

2. Nội dung cốt lõi của công tác quản lý an toàn

Theo quy định, công tác quản lý an toàn tại doanh nghiệp phải được thực hiện đồng bộ qua 04 nội dung chính:

• Hệ thống quản lý an toàn của doanh nghiệp.
• Công tác quản lý rủi ro.
• Xây dựng và thực hiện kế hoạch ứng cứu khẩn cấp.
• Đảm bảo an toàn tại khu vực sản xuất.

3. Trách nhiệm cụ thể của doanh nghiệp trong hệ thống quản lý an toàn

Doanh nghiệp ngành Công thương có trách nhiệm thiết lập và vận hành hệ thống quản lý an toàn chặt chẽ thông qua các nhiệm vụ sau:

• Xây dựng hệ thống văn bản và quy trình nội bộ: Thiết lập mục tiêu, chính sách an toàn, quy định khen thưởng, xử phạt; ban hành chương trình và hồ sơ kiểm tra an toàn; xây dựng hệ thống tổ chức chuyên trách; lập danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng; ban hành quy trình vận hành, bảo dưỡng, xử lý sự cố cho từng máy móc, thiết bị và các công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn; lập kế hoạch bảo hộ lao động hàng năm và quản lý hồ sơ nhân sự.
• Quản lý thiết bị và hóa chất: Định kỳ khám nghiệm, thử nghiệm, bảo dưỡng máy móc; thực hiện kiểm định và đăng ký thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động; lựa chọn tổ chức kiểm định đủ điều kiện theo quy định của Bộ Công thương; tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về quản lý an toàn hóa chất.
• Huấn luyện và nghiên cứu khoa học: Tổ chức huấn luyện an toàn cho người lao động đúng nội dung, thời gian quy định; khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro.
• Thống kê và báo cáo: Duy trì hồ sơ theo dõi, điều tra sự cố, tai nạn; thực hiện báo cáo nhanh khi có tai nạn nghiêm trọng; báo cáo định kỳ về tai nạn lao động và bảo hộ lao động. Các Tập đoàn, Tổng công ty tổng hợp báo cáo gửi Bộ Công thương; các doanh nghiệp khác gửi Sở Công thương địa phương.

4. Trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản lý rủi ro

Công tác quản lý rủi ro yêu cầu doanh nghiệp chủ động phòng ngừa thông qua các bước:

• Nội dung đánh giá: Phải xác định rõ mối nguy hiểm, đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra giải pháp kiểm soát cụ thể.
• Phương pháp đánh giá: Áp dụng phương pháp định lượng hoặc định tính (được chọn định tính nếu không có quy định bắt buộc định lượng).
• Cập nhật báo cáo: Định kỳ cập nhật báo cáo phân tích, đánh giá rủi ro theo quy định chuyên ngành hoặc tối thiểu 3 năm một lần đối với các lĩnh vực chưa có quy định cụ thể.
• Đánh giá lại: Bắt buộc thực hiện đánh giá lại khi có thay đổi về công nghệ, thiết bị, quy mô, địa điểm sản xuất hoặc ngay sau khi xảy ra tai nạn, sự cố.

5. Trách nhiệm trong kế hoạch ứng cứu khẩn cấp và an toàn khu vực sản xuất

Doanh nghiệp phải chuẩn bị sẵn sàng các phương án ứng phó sự cố và bảo vệ mặt bằng sản xuất:

• Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp: Phải phù hợp với hệ thống quốc gia, bao gồm sơ đồ tổ chức, phân cấp trách nhiệm, sơ đồ liên lạc với cơ quan chức năng, nguồn lực ứng cứu trong và ngoài, cùng biên bản đánh giá kết quả diễn tập định kỳ.
• Nhân sự ứng cứu: Thành viên Ban Chỉ huy Phòng chống lụt bão và Tìm kiếm cứu nạn phải được đào tạo kỹ năng chuyên môn; thành lập Ban ứng cứu sự cố khẩn cấp theo quy định.
• An toàn khu vực sản xuất: Bố trí mặt bằng, thiết bị đúng quy chuẩn kỹ thuật; thiết lập hành lang an toàn xung quanh công trình; trang bị hệ thống dò cháy, dò khí cháy tại nơi nguy cơ cao; lắp đặt hệ thống chữa cháy tại chỗ, biển báo, thiết bị cứu hộ và sơ đồ, lối thoát hiểm rõ ràng.

6. Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Thông tư phân cấp rõ ràng thẩm quyền quản lý và giám sát thực hiện:

• Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công thương): Chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, tổng hợp thống kê và báo cáo tình hình thực hiện công tác an toàn trên phạm vi cả nước.
• Sở Công thương các tỉnh, thành phố: Hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện quy định an toàn của các doanh nghiệp trên địa bàn; chủ trì phối hợp thanh tra, xử lý vi phạm pháp luật về an toàn; tổng hợp báo cáo từ các doanh nghiệp gửi Bộ Công thương.

7. Điều khoản thi hành

Thông tư số 43/2010/TT-BCT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 14 tháng 2 năm 2011. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các tổ chức và cá nhân có trách nhiệm phản ánh kịp thời về Bộ Công thương để xem xét, giải quyết.