Tóm tắt Thông tư số 40/2010/TT-BTC hướng dẫn xác định thu nhập chịu thuế đối với khoản chênh lệch do đánh giá lại tài sản

Thông tư số 40/2010/TT-BTC ban hành ngày 23 tháng 03 năm 2010 hướng dẫn chi tiết về việc xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với các khoản chênh lệch phát sinh từ việc đánh giá lại tài sản của doanh nghiệp. Dưới đây là nội dung tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về các quy định cốt lõi của văn bản này.

1. Đối tượng và phạm vi áp dụng

• Đối tượng áp dụng: Các tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ có thu nhập chịu thuế theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sau đây gọi chung là doanh nghiệp).
• Phạm vi áp dụng: Các khoản chênh lệch phát sinh do đánh giá lại tài sản của doanh nghiệp theo các quy định của pháp luật.

2. Căn cứ tính thuế đối với chênh lệch đánh giá lại tài sản

Cơ chế xác định thuế TNDN đối với khoản chênh lệch đánh giá lại tài sản được phân chia cụ thể theo từng trường hợp như sau:

Trường hợp doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước cổ phần hóa:

• Khi thực hiện đánh giá lại tài sản cố định (TSCĐ) để chuyển đổi thành Công ty cổ phần, giá trị TSCĐ được ghi nhận để trích khấu hao theo giá trị đánh giá lại.
• Phần chênh lệch giữa giá trị TSCĐ đánh giá lại và giá trị còn lại ghi trên sổ kế toán không tính vào thu nhập chịu thuế TNDN mà được ghi tăng phần vốn của Nhà nước tại doanh nghiệp.

Trường hợp doanh nghiệp đánh giá lại tài sản để góp vốn, điều chuyển tài sản:

Ngoại trừ trường hợp cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước nêu trên, các doanh nghiệp đánh giá lại tài sản để góp vốn hoặc điều chuyển tài sản khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp phải tính nộp thuế TNDN theo các nguyên tắc cụ thể:

• Đối với chênh lệch đánh giá lại tài sản cố định (TSCĐ):
  • Trường hợp góp vốn: Khoản chênh lệch do đánh giá lại TSCĐ được phân bổ dần vào thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN tại doanh nghiệp đem tài sản đi góp vốn. Thời gian phân bổ được tính theo số năm còn lại được trích khấu hao của TSCĐ đó tại doanh nghiệp nhận vốn góp.
  • Trường hợp điều chuyển tài sản (chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình): Khoản chênh lệch được tính một lần vào thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN tại doanh nghiệp có tài sản đánh giá lại để điều chuyển.
• Đối với chênh lệch đánh giá lại quyền sử dụng đất (QSDĐ):
  • QSDĐ có thời hạn (được trích khấu hao): Khoản chênh lệch đánh giá lại để góp vốn hoặc điều chuyển được tính vào thu nhập khác theo nguyên tắc phân bổ dần (đối với góp vốn) hoặc tính một lần (đối với điều chuyển) tương tự như đối với TSCĐ.
  • QSDĐ lâu dài (không được trích khấu hao): Khoản chênh lệch đánh giá lại tạm thời chưa phải tính thuế TNDN tại thời điểm góp vốn hoặc điều chuyển. Tuy nhiên, nếu sau khi góp vốn, doanh nghiệp nhận vốn góp lại tiếp tục chuyển nhượng QSDĐ này hoặc mang đi góp vốn ở đơn vị khác, doanh nghiệp nhận vốn góp phải kê khai và nộp thuế TNDN. Giá vốn của đất khi chuyển nhượng được xác định theo giá trị trước khi đánh giá lại ghi trên biên bản góp vốn/điều chuyển ban đầu.
  • QSDĐ góp vốn vào dự án đầu tư xây dựng nhà, hạ tầng để bán: Khoản chênh lệch đánh giá lại phải tính một lần vào thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN tại doanh nghiệp góp vốn. Đối với đất lâu dài, chênh lệch là giá trị đánh giá lại trừ giá trị sổ sách; đối với đất có thời hạn, chênh lệch là giá trị đánh giá lại trừ giá trị còn lại.

Quy định về xác định giá vốn của đất khi chuyển nhượng sau đánh giá lại:

• Đối với đất sử dụng có thời hạn (được trích khấu hao): Giá vốn khi chuyển nhượng được xác định là giá trị QSDĐ còn lại (bằng giá trị đánh giá lại khi góp vốn/điều chuyển trừ đi phần khấu hao đã trích vào chi phí của doanh nghiệp).
• Đối với đất không trích khấu hao: Giá vốn được tính theo giá trị của QSDĐ trước khi đánh giá lại để góp vốn ghi trên biên bản góp vốn hoặc biên bản điều chuyển.

Yêu cầu về hồ sơ, thủ tục khi góp vốn, điều chuyển:

Khi thực hiện góp vốn hoặc điều chuyển tài sản, hai bên bắt buộc phải lập biên bản góp vốn hoặc biên bản điều chuyển tài sản. Trong biên bản phải thể hiện rõ ràng các thông tin bao gồm: giá trị còn lại trên sổ sách kế toán trước khi đánh giá lại, giá trị đánh giá lại của tài sản, số năm còn lại được trích khấu hao (đối với tài sản được trích khấu hao), kèm theo bộ hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của tài sản.

Quyền lợi của doanh nghiệp nhận tài sản:

Doanh nghiệp nhận TSCĐ góp vốn hoặc nhận tài sản điều chuyển do chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình được phép trích khấu hao theo giá trị đánh giá lại đã được thống nhất (trừ trường hợp giá trị QSDĐ không thuộc diện được trích khấu hao theo quy định pháp luật).

3. Điều khoản thi hành và tổ chức thực hiện

• Hiệu lực thi hành: Thông tư này có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký và được áp dụng cho việc quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp từ năm 2009.
• Ưu tiên áp dụng Điều ước quốc tế: Trong trường hợp Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia Hiệp định hoặc Điều ước quốc tế có quy định về xử lý chênh lệch do đánh giá lại tài sản khác với hướng dẫn tại Thông tư này, các bên sẽ thực hiện theo quy định của Điều ước quốc tế đó.
• Giải quyết vướng mắc: Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các đơn vị cần kịp thời phản ánh về Bộ Tài chính để nhận được hướng dẫn giải quyết cụ thể.