Được ký kết giữa hai quốc gia Việt Nam và Trung Quốc, các văn kiện bao gồm Hiệp định về quy chế quản lý biên giới trên đất liền, Hiệp định về cửa khẩu và quy chế quản lý cửa khẩu biên giới trên đất liền, cùng Nghị định thư phân giới cắm mốc biên giới trên đất liền là hệ thống văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập trật tự, an ninh và quản lý toàn diện đường biên giới chung giữa hai nước.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Các văn kiện này điều chỉnh toàn bộ các hoạt động liên quan đến việc phân giới cắm mốc, bảo vệ đường biên giới, hệ thống mốc quốc giới, quy trình kiểm soát người, phương tiện, hàng hóa qua lại biên giới và quy chế vận hành các cửa khẩu trên đất liền. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý biên giới, lực lượng bảo vệ biên giới, chính quyền địa phương vùng giáp ranh và mọi cá nhân, tổ chức hoạt động trong khu vực biên giới của hai nước Việt Nam và Trung Quốc.

Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu và các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên của các văn kiện tập trung vào việc xác lập các nguyên tắc cơ bản và định hình khung pháp lý cho toàn bộ hệ thống quản lý biên giới, cụ thể bao gồm các nội dung sau:

• Nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ: Khẳng định cam kết của hai quốc gia trong việc tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau, xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định lâu dài và hợp tác cùng phát triển.
• Xác định đường biên giới quốc gia (Điều 1): Quy định chi tiết về hướng đi của đường biên giới trên đất liền giữa Việt Nam và Trung Quốc, được xác định cụ thể trên bản đồ và thực địa theo kết quả phân giới cắm mốc đã được hai bên thống nhất.
• Hệ thống mốc quốc giới và vật đánh dấu (Điều 2): Quy định về vị trí, số hiệu, quy cách kỹ thuật của các mốc quốc giới được cắm trên thực địa nhằm cố định đường biên giới. Hai bên có trách nhiệm bảo vệ tính nguyên vẹn và ngăn chặn mọi hành vi tự ý thay đổi, dịch chuyển hoặc phá hoại mốc giới.
• Giải thích từ ngữ và các khái niệm cơ bản (Điều 3): Định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ chuyên môn sử dụng trong văn bản như "đường biên giới", "vùng biên giới", "mốc quốc giới", "cửa khẩu", "cư dân biên giới" nhằm đảm bảo sự thống nhất trong cách hiểu và áp dụng pháp luật của cả hai bên.
• Trách nhiệm duy trì và quản lý đường biên giới (Điều 4): Quy định nghĩa vụ của mỗi bên trong việc tuần tra, kiểm soát, bảo vệ đường biên giới và hệ thống mốc giới thuộc phạm vi quản lý của mình; đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa lực lượng chức năng hai nước để kịp thời xử lý các vụ việc phát sinh.

Ý nghĩa và hiệu lực thi hành

Việc thực hiện nghiêm túc các điều khoản đầu tiên này đặt nền móng vững chắc cho việc giải quyết các vấn đề biên giới lãnh thổ một cách hòa bình, minh bạch. Đây là cơ sở pháp lý tối cao để lực lượng chức năng hai nước thực thi nhiệm vụ, bảo đảm an ninh trật tự vùng biên, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giao thương, phát triển kinh tế - xã hội của cư dân khu vực biên giới hai nước.