Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực then chốt quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và sự bứt phá của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số. Nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ công nghệ và thương mại hóa các sản phẩm AI mang thương hiệu Việt, Chính phủ đã ban hành hàng loạt cơ chế hỗ trợ tài chính, hạ tầng và dữ liệu vô cùng thiết thực.
Vậy tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân khi tham gia nghiên cứu, phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo sẽ được Nhà nước tạo điều kiện và hỗ trợ cụ thể những nguồn lực nào? Cùng tìm hiểu chi tiết các chính sách hỗ trợ trọng điểm theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Cơ chế thúc đẩy nghiên cứu và làm chủ các công nghệ AI cốt lõi
Căn cứ theo quy định tại Điều 37 Nghị định 142/2026/NĐ-CP, Nhà nước xác định rõ cơ quan đầu mối và danh mục nhóm công nghệ AI cốt lõi cần ưu tiên nguồn lực hỗ trợ tối đa.
Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò là cơ quan đầu mối quốc gia điều phối việc nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ AI; chịu trách nhiệm tổng hợp nhu cầu, xác định định hướng ưu tiên và bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Các nhóm công nghệ AI cốt lõi được Nhà nước ưu tiên đầu tư
Nhà nước tập trung các nguồn lực hỗ trợ tài chính, cơ sở vật chất để phát triển các nhóm công nghệ trí tuệ nhân tạo cốt lõi quy định tại khoản 2 Điều 37 Nghị định 142/2026/NĐ-CP, bao gồm:
- Mô hình AI đa dụng và mô hình ngôn ngữ lớn (LLM): Tập trung phát triển các mô hình nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn tối ưu riêng cho tiếng Việt và tiếng các dân tộc thiểu số tại Việt Nam.
- Công nghệ xử lý tri thức và dữ liệu: Xây dựng các công nghệ trích xuất tri thức, phân tích dữ liệu lớn và xử lý ngôn ngữ tự nhiên thuần Việt.
- Hạ tầng huấn luyện AI và tính toán hiệu năng cao: Đầu tư hạ tầng điện toán đám mây và năng lực tính toán chuyên sâu phục vụ huấn luyện các mô hình AI phức tạp.
- Phần cứng, vi mạch bán dẫn: Thúc đẩy làm chủ công nghệ thiết kế, sản xuất vi mạch bán dẫn và phần cứng chuyên biệt cho hệ thống AI.
- Giải pháp mã nguồn mở: Khuyến khích chia sẻ các công nghệ nền tảng và phần mềm mã nguồn mở để phát triển hệ sinh thái AI độc lập, tự chủ.
Đặc biệt, các tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ AI cốt lõi còn được hưởng trọn vẹn các chính sách ưu đãi tối đa về thuế, thu hút đầu tư, đất đai và kinh phí nghiên cứu theo quy định của pháp luật về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
2. Phát triển hệ sinh thái và kích cầu thị trường trí tuệ nhân tạo
Bên cạnh việc hỗ trợ tại phòng nghiên cứu, Điều 38 Nghị định 142/2026/NĐ-CP đặt ra khung chính sách toàn diện nhằm phát triển cân bằng cả nguồn cung lẫn nguồn cầu trên thị trường AI.
Tháo gỡ điểm nghẽn nguồn cung công nghệ AI
Nhà nước tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để các nhà phát triển tiếp cận nguồn tài nguyên quý giá phục vụ nghiên cứu và huấn luyện mô hình:
- Tạo điều kiện tiếp cận, khai thác hạ tầng tính toán dùng chung do Nhà nước đầu tư.
- Mở rộng quyền tiếp cận các kho dữ liệu mở, bộ dữ liệu dùng chung của quốc gia bảo đảm an toàn thông tin.
- Cung cấp môi trường thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) để doanh nghiệp thử nghiệm an toàn các giải pháp AI mang tính đột phá trước khi tung ra thị trường.
Kích cầu thị trường và ưu tiên mua sắm công sản phẩm AI
Để giải quyết bài toán đầu ra cho các giải pháp AI nội địa, Nhà nước thực hiện các giải pháp thúc đẩy cầu thị trường mạnh mẽ:
- Ưu tiên ứng dụng sản phẩm, giải pháp AI Việt Nam trong các dự án công nghệ thông tin, chuyển đổi số, Chính phủ số, kinh tế số và dịch vụ công trực tuyến.
- Khuyến khích các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập áp dụng mô hình đặt hàng và mua sắm đổi mới sáng tạo đối với các sản phẩm AI.
- Hỗ trợ kết nối thị trường thông qua sàn giao dịch cung - cầu công nghệ, thu hút nhà đầu tư thiên thần và quỹ đầu tư mạo hiểm đồng hành cùng doanh nghiệp khởi nghiệp AI.
3. Quyền lợi vượt trội khi tham gia Cụm liên kết trí tuệ nhân tạo
Một sáng kiến pháp lý nổi bật theo Điều 39 Nghị định 142/2026/NĐ-CP là mô hình Cụm liên kết trí tuệ nhân tạo. Mô hình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ít nhất 02 trong 03 nhóm chủ thể: doanh nghiệp công nghệ, cơ sở nghiên cứu/trường đại học, và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo hoặc đơn vị sự nghiệp công lập.
Hồ sơ đề nghị công nhận cụm liên kết được gửi trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, với quy trình thẩm định và cấp quyết định nhanh gọn trong vòng 15 ngày làm việc từ Bộ Khoa học và Công nghệ.
Sau khi được công nhận, Cụm liên kết trí tuệ nhân tạo sẽ được hưởng các chính sách ưu tiên đặc biệt bao gồm:
- Được ưu tiên khai thác tối đa hạ tầng tính toán, siêu máy tính và nền tảng AI do Nhà nước đầu tư.
- Được quyền tiếp cận ưu tiên các bộ dữ liệu huấn luyện, kiểm thử và đánh giá AI của các ngành, lĩnh vực trọng điểm.
- Được ưu tiên tham gia các đề án, chương trình khoa học công nghệ cấp quốc gia có bố trí vốn ngân sách nhà nước.
- Được xem xét hỗ trợ trực tiếp nguồn kinh phí thông qua cơ chế Phiếu hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo.
4. Phiếu hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo: Đòn bẩy tài chính trực tiếp cho Startup AI
Nhằm tháo gỡ rào cản chi phí vốn rất lớn trong việc mua sắm hạ tầng đám mây và dữ liệu huấn luyện, Nhà nước đã thiết kế một công cụ tài chính hoàn toàn mới: Phiếu hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo được quy định cụ thể tại Điều 40 Nghị định 142/2026/NĐ-CP.
Phiếu hỗ trợ là chứng từ điện tử ghi nhận hạn mức kinh phí trích từ Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia và các nguồn tài trợ hợp pháp khác, dùng để thanh toán chi phí cho các nhà cung cấp dịch vụ công nghệ mà không cần qua thủ tục đấu thầu phức tạp.
Ai được nhận Phiếu hỗ trợ phát triển AI?
Căn cứ khoản 2 Điều 40 Nghị định 142/2026/NĐ-CP, các đối tượng được xét cấp Phiếu hỗ trợ bao gồm:
- Doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển giải pháp AI.
- Tổ chức khoa học và công nghệ, viện nghiên cứu, nhóm nghiên cứu có dự án đổi mới sáng tạo khả thi.
- Tổ chức, cá nhân tham gia vào cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox).
- Các nhóm nghiên cứu có đề án phát triển AI phù hợp với các chương trình phát triển quốc gia được phê duyệt.
Danh mục chi phí dịch vụ được thanh toán bằng Phiếu hỗ trợ
Phiếu hỗ trợ được sử dụng để chi trả cho các dịch vụ thiết yếu phục vụ trực tiếp cho vòng đời phát triển AI:
- Chi phí thuê máy chủ, hạ tầng tính toán đám mây và hệ thống lưu trữ dữ liệu hiệu năng cao.
- Chi phí mua quyền truy cập dữ liệu, mua bản quyền mô hình AI thương mại.
- Chi phí thuê dịch vụ gán nhãn, làm sạch dữ liệu, kiểm thử và đánh giá độ chính xác của hệ thống AI.
- Chi phí thuê tư vấn kỹ thuật chuyên sâu về an toàn mạng, bảo mật dữ liệu và quản trị rủi ro AI.
Hồ sơ đề nghị cấp Phiếu hỗ trợ được thực hiện hoàn toàn trực tuyến và thời gian xử lý cực kỳ nhanh chóng: chỉ trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ hợp lệ. Kinh phí sẽ được thanh toán trực tiếp cho đơn vị cung cấp dịch vụ trên cơ sở hợp đồng và hóa đơn thực tế, giúp đối tượng thụ hưởng loại bỏ hoàn toàn các gánh nặng thanh quyết toán tài chính phiền hà.
Tổng thể các chính sách từ Nghị định 142/2026/NĐ-CP khẳng định quyết tâm lớn của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ sinh thái AI độc lập, tự chủ và giàu tiềm năng thương mại hóa, đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo AI tiêu biểu của khu vực.