Bộ Khoa học và Công nghệ vừa chính thức ban hành Thông tư 42/2026/TT-BKHCN quy định trình tự, thủ tục xây dựng, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược đặt hàng thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt. Quy định mới thiết lập một hàng rào kỹ thuật vô cùng khắt khe: nhiệm vụ chỉ được phê duyệt khi nhận được trên 75% số phiếu đánh giá Đạt yêu cầu.
Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ mũi nhọn để bứt phá kinh tế số, việc lựa chọn đúng đắn và chuẩn xác các đề xuất nghiên cứu phát triển công nghệ đóng vai trò then chốt. Căn cứ theo Điều 3 Thông tư 42/2026/TT-BKHCN, đề xuất nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược là các đề xuất về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo do tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân gửi đến các bộ, ngành Trung ương hoặc UBND cấp tỉnh. Mục tiêu nhằm phát triển công nghệ, sản phẩm thuộc Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược do Thủ tướng Chính phủ ban hành theo Quyết định 21/2026/QĐ-TTg.
Nguyên tắc cốt lõi khi xây dựng đề xuất nhiệm vụ công nghệ chiến lược
Không phải mọi ý tưởng sáng tạo đều có thể trở thành nhiệm vụ công nghệ cấp quốc gia. Việc xây dựng đề xuất đòi hỏi tính thực tiễn cao cùng lộ trình ứng dụng rõ ràng. Theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Thông tư 42/2026/TT-BKHCN, một đề xuất hợp lệ phải đáp ứng đồng thời 04 nguyên tắc cơ bản sau:
- Căn cứ về tính cấp thiết: Phải đáp ứng đầy đủ mục tiêu của Chương trình quốc gia đặc biệt và đạt các tiêu chí khắt khe của nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.
- Lộ trình đầu ra rõ ràng: Phải có kế hoạch phát triển công nghệ cụ thể, phương án thương mại hóa khả thi hoặc lộ trình đưa kết quả nghiên cứu vào sử dụng thực tế.
- Thời gian thực hiện xác định: Phải có dự kiến thời gian triển khai phù hợp với tiến độ công nghệ chung.
- Cơ cấu tài chính chi tiết: Phải dự kiến rõ ràng tổng kinh phí thực hiện, cơ cấu phân bổ nguồn vốn và dự toán kinh phí cho từng nội dung trọng tâm.
Đặc biệt, theo khoản 2 Điều 5 Thông tư 42/2026/TT-BKHCN, Nhà nước khuyến khích việc xác định rõ tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân đề xuất nhiệm vụ ngay từ giai đoạn đầu để làm căn cứ thụ hưởng các chính sách ưu đãi đặc thù từ ngân sách và cơ chế đầu tư khoa học công nghệ.
Hội đồng tư vấn làm việc ra sao và tỷ lệ biểu quyết trên 3/4 có ý nghĩa gì?
Để bảo đảm tính khách quan, minh bạch và nâng cao chất lượng thẩm định, khoản 5 Điều 11 Thông tư 42/2026/TT-BKHCN quy định Hội đồng tư vấn phải hoạt động theo các nguyên tắc dân chủ, độc lập, trung thực, khách quan, khoa học và bảo đảm tuyệt đối liêm chính khoa học.
Hội đồng tiến hành thảo luận để đạt sự thống nhất đối với những ý kiến còn khác nhau. Ý kiến kết luận của Hội đồng tư vấn chỉ được chính thức thông qua khi có trên 3/4 số thành viên tham gia dự họp nhất trí. Quy định tỷ lệ đồng thuận cao hơn hẳn so với mức đa số đơn thuần (trên 50%) thông thường nhằm lọc bỏ các đề xuất thiếu tính khả thi hoặc không thực sự mang tầm chiến lược.
Về quy trình đánh giá cụ thể, khoản 8 Điều 12 Thông tư 42/2026/TT-BKHCN nêu rõ trách nhiệm của Thư ký khoa học trong việc tổng hợp phiếu đánh giá theo Biểu mẫu B4-BBKP-CNCL. Đề xuất nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược chỉ được Hội đồng kiến nghị “Thực hiện” khi có trên 3/4 tổng số Phiếu đánh giá của các thành viên xếp loại “Đạt yêu cầu”.
Minh bạch hóa thông tin trên Nền tảng số quản lý nhiệm vụ
Một điểm mới nổi bật trong quy trình quản lý khoa học công nghệ hiện đại là việc số hóa toàn bộ khâu thẩm định. Ngay sau khi phiên họp của Hội đồng tư vấn kết thúc, kết quả đánh giá và bỏ phiếu phải được công bố công khai tại cuộc họp, đồng thời cập nhật ngay lập tức lên Nền tảng số quản lý nhiệm vụ theo quy định tại khoản 8 Điều 12 Thông tư 42/2026/TT-BKHCN.
Trường hợp đề xuất được đồng ý thực hiện, trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi họp, Hội đồng tư vấn sẽ hoàn thiện hồ sơ kiến nghị đặt hàng theo Biểu mẫu B6-KNHĐ-CNCL. Ngược lại, nếu đề xuất bị loại (do không đạt tỷ lệ trên 3/4 số phiếu), Hội đồng có trách nhiệm thống nhất và làm rõ lý do từ chối để thông báo minh bạch cho đơn vị đề xuất.