Trong nỗ lực đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao tính tự chủ của chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ đã hoàn thiện và trình Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo Nghị định mới về quản lý, sử dụng biên chế công chức. Dự thảo này dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, thay thế toàn bộ các quy định về biên chế công chức tại Nghị định 62/2020/NĐ-CP hiện hành.
Một trong những điểm mới mang tính đột phá và nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận chính là đề xuất trao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh quyết định giao biên chế công chức hằng năm cho cả cấp tỉnh và cấp xã. Đây được xem là bước chuyển dịch quan trọng, giúp địa phương chủ động hơn trong việc bố trí nhân lực phù hợp với đặc thù phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng miền.
Mở rộng thẩm quyền quyết định biên chế của HĐND cấp tỉnh
Theo quy định hiện hành tại Điều 15 Nghị định 62/2020/NĐ-CP, HĐND cấp tỉnh chỉ quyết định biên chế công chức trong các cơ quan của HĐND, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh, cấp huyện trong số biên chế được cơ quan có thẩm quyền giao. Tuy nhiên, đối với cấp xã, cơ chế quản lý và giao biên chế lại có những điểm khác biệt và chưa thực sự đồng bộ.
Để khắc phục hạn chế này, khoản 2 Điều 9 dự thảo Nghị định mới đã đề xuất một quy trình phân bổ và giao biên chế chặt chẽ nhưng thông thoáng hơn:
Căn cứ biên chế công chức 5 năm, hằng năm được cơ quan có thẩm quyền giao, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lập phương án phân bổ biên chế công chức hằng năm đối với các cơ quan sử dụng biên chế công chức của cấp tỉnh và cấp xã, trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định giao biên chế công chức hằng năm.
Như vậy, phạm vi giao biên chế của HĐND cấp tỉnh theo đề xuất mới sẽ được mở rộng đáng kể, bao gồm:
- Ban của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh;
- Tổ chức hành chính thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh;
- Ban của Hội đồng nhân dân cấp xã;
- Tổ chức hành chính thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã.
Công chức tại bộ phận một cửa tận tụy hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính (ảnh minh họa)
Chủ động điều chỉnh biên chế để tối ưu hóa bộ máy hành chính
Không chỉ dừng lại ở việc giao biên chế đầu năm, dự thảo Nghị định mới còn trao cho HĐND cấp tỉnh quyền linh hoạt điều chỉnh biên chế công chức trong phạm vi địa phương suốt cả năm kế hoạch. Cụ thể, điểm b khoản 3 Điều 10 dự thảo quy định:
Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc điều chỉnh biên chế công chức giữa các tổ chức hành chính cấp tỉnh, từng cấp xã trong số biên chế công chức của địa phương đã được cơ quan có thẩm quyền giao.
Sự thay đổi này là một bước tiến lớn so với quy định cũ tại Điều 13 Nghị định 62/2020/NĐ-CP. Trước đây, việc điều chỉnh biên chế công chức chỉ được thực hiện trong một số trường hợp rất hạn chế như thay đổi căn cứ xác định biên chế, thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan, tổ chức hoặc điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính. Hơn nữa, hồ sơ điều chỉnh phải gửi Bộ Nội vụ để thẩm định và trình Thủ tướng Chính phủ quyết định đối với các trường hợp tăng biên chế hoặc điều chuyển giữa các bộ, ngành, địa phương.
Việc trao quyền chủ động điều chỉnh cho HĐND cấp tỉnh sẽ giúp địa phương nhanh chóng giải quyết tình trạng "nơi thừa, nơi thiếu" công chức, kịp thời bổ sung nhân lực cho các điểm nóng hành chính hoặc các địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh mà không phải trải qua các thủ tục hành chính rườm rà, chờ đợi phê duyệt từ Trung ương.
Căn cứ khoa học và thực tiễn để xác định biên chế công chức
Để đảm bảo việc giao và điều chỉnh biên chế không mang tính cảm tính, dự thảo Nghị định cũng siết chặt các căn cứ xác định biên chế công chức. Theo đó, biên chế phải được xây dựng dựa trên vị trí việc làm, khối lượng công việc thực tế của từng vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng cơ quan hành chính.
Đồng thời, việc xác định biên chế còn phải đối chiếu với mức độ hiện đại hóa trang thiết bị, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và kết quả cải cách thủ tục hành chính tại địa phương. Đối với cấp tỉnh và cấp xã, các yếu tố như quy mô dân số, diện tích tự nhiên, phân loại đơn vị hành chính và mức độ phát triển kinh tế - xã hội cũng là những thước đo bắt buộc để định lượng số lượng công chức phù hợp.
Quy định mới này hoàn toàn tương thích với tinh thần của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019, hướng tới xây dựng một nền hành chính chuyên nghiệp, tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả.