Tự ý lắp điện mặt trời mái nhà: Coi chừng bị phạt nặng và buộc tháo dỡ từ năm 2026

Trong bối cảnh năng lượng tái tạo đang trở thành xu hướng tất yếu, việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được Nhà nước khuyến khích. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn hệ thống điện quốc gia và quản lý chặt chẽ nguồn cung, Chính phủ đã ban hành Nghị định 133/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực, có hiệu lực từ ngày 25/5/2026.

Quy định mới về xử phạt hành vi tự ý lắp đặt điện mặt trời

Theo quy định tại Điều 7 Nghị định 133/2026/NĐ-CP, các hành vi vi phạm về phát triển điện năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà, sẽ bị xử lý nghiêm tùy theo cấp điện áp và công suất lắp đặt.

1. Đối với hệ thống điện mặt trời đấu nối tại cấp điện áp hạ áp

Đây là trường hợp phổ biến nhất đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Các hành vi như không gửi Thông báo phát triển nguồn điện hoặc thực hiện không đúng nội dung thông báo sẽ bị xử lý như sau:

• Phạt cảnh cáo: Áp dụng cho lần vi phạm đầu tiên đối với hành vi không gửi thông báo hoặc thực hiện không đúng nội dung thông báo theo quy định tại khoản 1 Điều 7.
• Phạt tiền khi tái phạm: Nếu sau 10 ngày kể từ ngày bị phạt cảnh cáo mà chủ đầu tư vẫn không khắc phục, mức phạt tiền sẽ được áp dụng theo khoản 2 Điều 7:
• Từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với nguồn điện có công suất đến 20 kW.
• Từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với nguồn điện có công suất lớn hơn 20 kW.

2. Đối với hệ thống điện mặt trời đấu nối tại cấp điện áp từ trung áp trở lên

Đối với các dự án lớn hơn, mức phạt tăng lên đáng kể để đảm bảo tính răn đe. Cụ thể, theo khoản 3 Điều 7, mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng sẽ áp dụng cho các hành vi:

• Không gửi Thông báo hoặc lắp đặt khi chưa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện.
• Không điều chỉnh, bổ sung Giấy chứng nhận khi có thay đổi.
• Cản trở hoạt động phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà hoặc không phối hợp nghiệm thu theo quy định.
• Mua bán sản lượng điện dư không đúng đối tượng hoặc tỷ lệ quy định.
• Không tuân thủ lệnh điều độ của cơ quan có thẩm quyền khi phát điện dư lên lưới.

Biện pháp khắc phục hậu quả: Không chỉ là nộp phạt

Bên cạnh việc nộp phạt hành chính, chủ đầu tư còn phải đối mặt với các biện pháp khắc phục hậu quả rất quyết liệt quy định tại khoản 5 Điều 7:

a) Buộc phải thực hiện gửi Thông báo hoặc thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ theo đúng quy định... b) Buộc phải tháo dỡ nhà máy điện gió, nhà máy điện mặt trời trong thời hạn ghi tại quyết định xử phạt đối với hành vi vi phạm...

Đặc biệt, đối với hành vi không thực hiện tháo dỡ hoặc không hoàn thành việc tháo dỡ đúng thời hạn, mức phạt có thể lên tới 100.000.000 đồng theo quy định tại khoản 4 Điều 7.

Lời khuyên pháp lý cho chủ đầu tư điện mặt trời mái nhà

Để tránh những rủi ro pháp lý và thiệt hại về kinh tế, người dân và doanh nghiệp khi có ý định lắp đặt điện mặt trời mái nhà cần lưu ý:

1. Tìm hiểu kỹ quy hoạch: Đảm bảo khu vực lắp đặt phù hợp với quy hoạch phát triển năng lượng của địa phương.
2. Thực hiện đầy đủ thủ tục: Gửi thông báo đến cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị điện lực địa phương trước khi triển khai.
3. Tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật: Đảm bảo thiết bị và quá trình lắp đặt đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy.
4. Đăng ký đúng hạn: Đối với các hệ thống lớn, cần thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện theo đúng trình tự pháp luật.

Việc tuân thủ pháp luật không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của chính chủ đầu tư mà còn góp phần xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững và an toàn cho cộng đồng.