Thời điểm cuối năm 2015 đang cận kề, đây cũng là lúc người dân và doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến những thay đổi mang tính bước ngoặt trong hệ thống pháp luật. Kể từ ngày 01/01/2016, hàng loạt đạo luật quan trọng sẽ chính thức đi vào cuộc sống, mang theo những chính sách mới mẻ, nhân văn nhưng cũng đầy thách thức trong việc thực thi.
1. Bước tiến nhân văn: Chồng được nghỉ thai sản khi vợ sinh con
Một trong những điểm sáng nhất của Luật Bảo hiểm xã hội 2014 chính là việc thừa nhận quyền được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản của lao động nam. Đây là quy định mang tính đột phá, thể hiện sự chia sẻ trách nhiệm gia đình giữa vợ và chồng.
Cụ thể, theo quy định tại khoản 2 Điều 34, lao động nam đang đóng bảo hiểm xã hội khi vợ sinh con được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản như sau:
“a) 05 ngày làm việc; b) 07 ngày làm việc khi vợ sinh con phải phẫu thuật, sinh con dưới 32 tuần tuổi; c) Trường hợp vợ sinh đôi thì được nghỉ 10 ngày làm việc, từ sinh ba trở lên thì cứ thêm mỗi con được nghỉ thêm 03 ngày làm việc; d) Trường hợp vợ sinh đôi trở lên mà phải phẫu thuật thì được nghỉ 14 ngày làm việc.”
Bên cạnh đó, lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu đối với người lao động bị suy giảm khả năng lao động cũng bắt đầu được áp dụng, hướng tới mục tiêu đảm bảo an toàn quỹ bảo hiểm trong dài hạn.
2. Thẻ Căn cước công dân: Diện mạo mới của giấy tờ tùy thân
Từ ngày 01/01/2016, Luật Căn cước công dân 2014 chính thức có hiệu lực, đánh dấu việc thay thế Chứng minh nhân dân bằng thẻ Căn cước công dân. Đây không chỉ là sự thay đổi về tên gọi mà còn là bước tiến trong quản lý dân cư hiện đại.
Thẻ Căn cước công dân sẽ được cấp cho công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi. Điểm đặc biệt là loại thẻ này có thể được sử dụng thay cho hộ chiếu trong trường hợp Việt Nam và nước ngoài ký kết điều ước quốc tế cho phép. Công dân cần lưu ý các mốc tuổi bắt buộc phải đổi thẻ là khi đủ 25 tuổi, đủ 40 tuổi và đủ 60 tuổi để đảm bảo giá trị sử dụng của giấy tờ.
3. Nghĩa vụ quân sự: Tăng thời hạn lên 24 tháng
Nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 quy định thời hạn phục vụ tại ngũ trong thời bình của hạ sĩ quan, binh sĩ là 24 tháng (tăng 06 tháng so với quy định cũ).
Độ tuổi gọi nhập ngũ vẫn duy trì từ đủ 18 đến hết 25 tuổi. Tuy nhiên, đối với công dân được đào tạo trình độ cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọi nhập ngũ đến hết 27 tuổi. Điều này giúp quân đội có được nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao hơn.
4. Cải cách hành chính: Đăng ký hộ tịch trực tuyến
Với Luật Hộ tịch 2014, người dân sẽ được thụ hưởng những tiện ích từ việc ứng dụng công nghệ thông tin. Việc cho phép đăng ký hộ tịch trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại. Đặc biệt, luật quy định miễn lệ phí đăng ký hộ tịch trong các trường hợp đăng ký khai sinh, khai tử đúng hạn, đăng ký kết hôn của công dân Việt Nam cư trú trong nước.
5. Thuế tiêu thụ đặc biệt: Rượu, bia và thuốc lá đồng loạt tăng giá
Để hạn chế tiêu dùng các mặt hàng có hại cho sức khỏe, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi 2014 áp dụng mức thuế suất mới từ đầu năm 2016. Thuế suất đối với rượu từ 20 độ trở lên và bia sẽ tăng lên mức 55%. Thuốc lá cũng tăng từ 65% lên 70%. Đây là tín hiệu cho thấy giá các mặt hàng này trên thị trường sẽ có sự biến động đáng kể trong thời gian tới.
6. Quyền dân chủ trực tiếp: Luật Trưng cầu ý dân
Lần đầu tiên, Việt Nam có một đạo luật riêng biệt quy định về việc trưng cầu ý dân. Luật Trưng cầu ý dân 2015 cụ thể hóa quyền dân chủ trực tiếp của công dân theo Hiến pháp 2013. Theo đó, công dân từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bỏ phiếu để quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước khi được đưa ra trưng cầu.
7. Những đạo luật quan trọng khác
Ngoài các quy định trên, năm 2016 còn đón nhận sự có hiệu lực của:
- Bộ luật Dân sự 2015: Với nhiều quy định mới về quyền nhân thân, chuyển đổi giới tính và bảo vệ quyền lợi người thứ ba ngay tình.
- Luật Tổ chức Chính phủ 2015 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015: Nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
- Luật Tổ chức Quốc hội 2014: Quy định về vị trí Tổng thư ký Quốc hội và tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách.
Việc nắm vững các quy định mới này không chỉ giúp mỗi cá nhân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn đảm bảo việc tuân thủ pháp luật trong bối cảnh đất nước đang hội nhập sâu rộng.