Sự ra đời của Luật Phí và Lệ phí 2015 đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong quản lý tài chính công tại Việt Nam. Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc chuyển đổi 17 loại phí sang cơ chế giá dịch vụ do Nhà nước định giá. Điều này không chỉ thay đổi tên gọi mà còn tác động trực tiếp đến cách thức tính toán và mức chi trả của người dân đối với các dịch vụ công thiết yếu.
Danh mục 17 sản phẩm, dịch vụ chuyển từ phí sang giá dịch vụ
Theo Phụ lục số 02 ban hành kèm theo Luật Phí và Lệ phí 2015, danh mục các loại phí chuyển sang giá dịch vụ do Nhà nước định giá bao gồm:
| STT | Tên phí cũ | Tên giá sản phẩm, dịch vụ mới |
|---|---|---|
| 1 | Thủy lợi phí | Sản phẩm, dịch vụ công ích thủy lợi |
| 2 | Phí kiểm nghiệm thuốc dùng cho động vật, thực vật | Dịch vụ kiểm nghiệm thuốc dùng cho động vật, thực vật |
| 3 | Phí đo đạc, lập bản đồ địa chính | Dịch vụ đo đạc, lập bản đồ địa chính |
| 4 | Phí chợ | Dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng tại chợ |
| 5 | Phí sử dụng đường bộ | Dịch vụ sử dụng đường bộ của các dự án đầu tư xây dựng đường bộ để kinh doanh |
| 6 | Phí qua đò, qua phà | Dịch vụ sử dụng đò, phà |
| 7 | Phí sử dụng cảng, nhà ga | Dịch vụ sử dụng cảng, nhà ga |
| 8 | Phí hoa tiêu, dẫn đường | Dịch vụ hoa tiêu, dẫn đường |
| 9 | Phí kiểm định phương tiện vận tải | Dịch vụ kiểm định phương tiện vận tải |
| 10 | Phí kiểm định kỹ thuật máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn | Dịch vụ kiểm định kỹ thuật máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn |
| 11 | Phí trông giữ xe | Dịch vụ trông giữ xe |
| 12 | Phí phòng, chống dịch bệnh | Dịch vụ tiêm phòng, tiêu độc, khử trùng cho động vật, chẩn đoán thú y |
| 13 | Phí kiểm dịch y tế | Dịch vụ kiểm dịch y tế, y tế dự phòng |
| 14 | Phí kiểm nghiệm mẫu thuốc, nguyên liệu làm thuốc | Dịch vụ kiểm nghiệm mẫu thuốc, nguyên liệu làm thuốc |
| 15 | Phí bảo vệ môi trường đối với chất thải rắn | Dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt |
| 16 | Phí vệ sinh | Dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt |
| 17 | Phí hoạt động chứng khoán | Dịch vụ trong lĩnh vực chứng khoán |
Sự khác biệt cốt lõi giữa Phí và Giá dịch vụ
Việc chuyển đổi này không đơn thuần là thay đổi tên gọi mà còn thay đổi cả bản chất pháp lý điều chỉnh:
- Về Phí: Được điều chỉnh bởi Luật Phí và Lệ phí 2015. Phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả nhằm cơ bản bù đắp chi phí và mang tính phục vụ khi được cơ quan nhà nước hoặc đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công. Mức phí thường thấp hơn chi phí thực tế do có sự hỗ trợ từ ngân sách.
- Về Giá dịch vụ: Được điều chỉnh bởi Luật Giá 2012. Giá được tính toán dựa trên nguyên tắc bù đắp chi phí sản xuất, kinh doanh thực tế hợp lý và có lợi nhuận phù hợp với mặt bằng thị trường.
Theo quy định tại Luật Giá 2012, giá dịch vụ phải bảo đảm bù đắp chi phí và có lợi nhuận cho nhà đầu tư. Khi chuyển từ phí sang giá dịch vụ do Nhà nước định giá, Nhà nước vẫn giữ quyền kiểm soát mức giá trần hoặc khung giá để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhưng cho phép các đơn vị cung cấp dịch vụ chủ động hơn trong việc tái đầu tư.
Tại sao lại có sự chuyển đổi này trong bối cảnh năm 2019?
Việc chuyển đổi từ phí sang giá dịch vụ là một bước đi tất yếu trong lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí dịch vụ công. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế ngoài nhà nước tham gia đầu tư vào các lĩnh vực như hạ tầng giao thông (BOT), vệ sinh môi trường, và dịch vụ công ích.
Đối với người dân, việc chuyển sang cơ chế giá có thể dẫn đến mức thu cao hơn so với phí trước đây (do phải tính thêm lợi nhuận cho nhà đầu tư). Tuy nhiên, đổi lại, chất lượng dịch vụ được kỳ vọng sẽ cải thiện rõ rệt do có sự cạnh tranh và áp lực về hiệu quả kinh doanh của đơn vị cung cấp.
Lời khuyên pháp lý
Người dân và doanh nghiệp cần nắm rõ danh mục này để thực hiện đúng nghĩa vụ tài chính. Đặc biệt, đối với các dịch vụ như trông giữ xe hay vệ sinh môi trường, mức giá cụ thể sẽ do UBND cấp tỉnh quy định dựa trên khung giá của Trung ương. Hãy luôn yêu cầu hóa đơn, chứng từ hợp lệ khi thanh toán các loại giá dịch vụ này để đảm bảo quyền lợi của mình.