Trong hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, thuật ngữ "Thuế môn bài" đã trở nên quá quen thuộc với các chủ doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, kể từ năm 2017, hệ thống pháp luật đã có sự thay đổi căn bản về tên gọi cũng như bản chất pháp lý của khoản thu này. Vậy tại thời điểm đầu năm 2024, việc gọi là thuế môn bài hay lệ phí môn bài mới thực sự chính xác? Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu về sự chuyển dịch này và những quy định quan trọng mà người nộp thuế cần lưu ý.
1. Lịch sử hình thành và sự thay đổi thuật ngữ từ "Thuế" sang "Lệ phí"
Giai đoạn trước ngày 01/01/2017: Thời kỳ của Thuế môn bài
Thuế môn bài có một lịch sử lâu đời trong hệ thống thuế Việt Nam. Thuật ngữ này lần đầu được đề cập chính thức trong Nghị quyết 200-NQ/TVQH năm 1966. Sau đó, nó được quy định chi tiết tại Pháp lệnh 10-LCT/HĐNN7 năm 1983.
Trong giai đoạn này, thuế môn bài được xác định là một loại thuế trực thu, đánh vào quyền kinh doanh của các tổ chức, cá nhân. Nó là một phần của thuế công thương nghiệp, mang tính chất bắt buộc và là nguồn thu quan trọng của ngân sách Nhà nước mà không có sự hoàn trả trực tiếp.
Giai đoạn từ ngày 01/01/2017 đến nay: Chuyển sang Lệ phí môn bài
Bước ngoặt lớn xảy ra khi Quốc hội ban hành Luật Phí và lệ phí 2015. Căn cứ theo khoản 1 và điểm e khoản 2 Điều 23 Luật Phí và lệ phí 2015, kể từ ngày 01/01/2017, thuật ngữ "Thuế môn bài" chính thức bị bãi bỏ và thay thế bằng "Lệ phí môn bài".
Để hướng dẫn chi tiết, Chính phủ đã ban hành Nghị định 139/2016/NĐ-CP. Như vậy, tính đến thời điểm tháng 01/2024, cách gọi chính xác và duy nhất theo pháp luật hiện hành là Lệ phí môn bài.
2. Phân biệt bản chất pháp lý giữa Thuế và Lệ phí
Việc thay đổi tên gọi không chỉ là hình thức mà còn phản ánh sự thay đổi về bản chất quản lý nhà nước:
- Về tính chất: Theo Luật Quản lý thuế 2019, thuế là khoản thu bắt buộc nhằm đảm bảo nguồn lực cho các chức năng chung của Nhà nước. Trong khi đó, theo khoản 2 Điều 3 Luật Phí và lệ phí 2015, lệ phí là khoản tiền ấn định mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan Nhà nước cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ công việc quản lý.
- Về mục đích: Lệ phí môn bài được hiểu là khoản phí để Nhà nước ghi nhận và quản lý quyền hoạt động sản xuất, kinh doanh của thực thể kinh tế trong một năm dương lịch.
3. Các quy định ưu đãi và miễn lệ phí môn bài năm 2024
Một trong những điểm tiến bộ nhất khi chuyển sang chế độ lệ phí là các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp. Theo quy định tại Nghị định 22/2020/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 139/2016/NĐ-CP), các đối tượng sau được miễn lệ phí môn bài:
"Miễn lệ phí môn bài trong năm đầu thành lập hoặc ra hoạt động sản xuất, kinh doanh (từ ngày 01 tháng 01 đến ngày 31 tháng 12) đối với: Tổ chức thành lập mới; Hộ gia đình, cá nhân, nhóm cá nhân lần đầu ra hoạt động sản xuất, kinh doanh."
Ngoài ra, doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh cũng được miễn lệ phí môn bài trong thời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.
Kết luận
Tóm lại, dù thói quen sử dụng từ "Thuế môn bài" vẫn còn phổ biến, nhưng để làm việc đúng với các cơ quan chức năng và thực hiện tờ khai chính xác, quý doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần sử dụng thuật ngữ Lệ phí môn bài. Việc nắm vững sự khác biệt này giúp người nộp thuế hiểu rõ quyền lợi của mình, đặc biệt là các chính sách miễn giảm trong năm đầu hoạt động tính đến năm 2024.