Ngày 19/06/2020, Quốc hội đã chính thức thông qua Nghị quyết 115/2020/QH14 về thí điểm một số cơ chế, chính sách tài chính - ngân sách đặc thù đối với thành phố Hà Nội. Đây là một bước đi mang tính đột phá, trao cho Thủ đô những quyền hạn chưa từng có trong việc quản lý ngân sách và huy động nguồn lực xã hội.
Quyền "tự quyết" về phí và lệ phí: Hà Nội được làm gì?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 115/2020/QH14, Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội được quyền quyết định áp dụng một số khoản thu phí phù hợp với đặc điểm của địa phương. Cụ thể:
- Ban hành các loại phí mới: Những loại phí chưa có tên trong Danh mục phí, lệ phí ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí 2015.
- Điều chỉnh mức thu, tỷ lệ thu: Đối với các loại phí đã có trong danh mục, Hà Nội có quyền tăng hoặc giảm mức thu, trừ các loại phí mà ngân sách Trung ương hưởng 100%.
Việc trao quyền này giúp Hà Nội không còn phải "chờ đợi" các quy định chung từ Trung ương vốn đôi khi không theo kịp tốc độ phát triển và những đặc thù riêng biệt của một siêu đô thị đang trong quá trình hiện đại hóa mạnh mẽ.
Nguyên tắc thực hiện: Không phải muốn thu thế nào cũng được
Dù được trao quyền tự quyết, nhưng Nghị quyết cũng đặt ra những "hàng rào" kỹ thuật và pháp lý nghiêm ngặt để đảm bảo quyền lợi của người dân và doanh nghiệp. Tại khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 115/2020/QH14 nêu rõ 03 nguyên tắc cốt lõi:
a) Bảo đảm có lộ trình phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội... tạo môi trường sản xuất, kinh doanh thuận lợi, nhất là đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, ngành, nghề ưu đãi đầu tư;
b) Bảo đảm sự thống nhất của thị trường, không cản trở lưu thông hàng hóa, dịch vụ; chính sách điều tiết phải hợp lý...
c) Công khai, minh bạch, cải cách hành chính nhà nước...
Điều này đồng nghĩa với việc mọi quyết định tăng phí hay thu phí mới đều phải được tính toán kỹ lưỡng về tác động xã hội, tránh gây sốc cho nền kinh tế và phải được công khai rộng rãi để người dân giám sát.
Nguồn thu tăng thêm sẽ được sử dụng vào việc gì?
Một trong những điểm đáng chú ý nhất là cơ chế sử dụng nguồn thu. Toàn bộ 100% số thu tăng thêm từ các khoản phí này sẽ được để lại cho ngân sách thành phố Hà Nội. Theo khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 115/2020/QH14, nguồn lực này được ưu tiên cho:
- Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội.
- Chi cho các hoạt động kinh tế, khoa học và công nghệ.
- Đầu tư cho giáo dục, y tế và các chương trình phúc lợi xã hội.
Đặc biệt, số tiền này không dùng để xác định tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách Thành phố, giúp Hà Nội bảo toàn được nguồn lực để tái đầu tư cho chính địa bàn mình.
Các cơ chế tài chính đặc thù khác
Bên cạnh phí và lệ phí, Hà Nội còn được hưởng các chính sách ưu đãi khác như được hưởng 50% khoản thu tiền sử dụng đất khi bán tài sản công gắn liền trên đất của các cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn (trừ quốc phòng, an ninh) và hưởng toàn bộ số thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp do UBND Thành phố làm đại diện chủ sở hữu.
Nghị quyết 115/2020/QH14 có hiệu lực thi hành từ ngày 15/08/2020 và được thực hiện thí điểm trong vòng 05 năm. Đây được kỳ vọng là "chìa khóa" để Hà Nội giải quyết những nút thắt về vốn, từ đó bứt phá mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.