Trong những ngày tháng 7 năm 2021, khi làn sóng dịch bệnh COVID-19 đang bủa vây và gây ra những áp lực khủng khiếp lên đời sống kinh tế - xã hội, nhu cầu về thực phẩm và nhu yếu phẩm của người dân tăng cao đột biến. Lợi dụng tâm lý lo lắng và tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng tạm thời, không ít cá nhân và cơ sở kinh doanh đã nhẫn tâm "thổi giá" các mặt hàng thiết yếu như rau xanh, thịt lợn, trứng gia cầm... lên gấp nhiều lần so với ngày thường.
Hành vi này không chỉ gây bức xúc dư luận, làm xáo trộn thị trường mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể dẫn đến những chế tài khắt khe từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự.
Thị trường thực phẩm biến động mạnh trong mùa dịch bệnh (ảnh minh họa)
Hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Giá 2012
Pháp luật Việt Nam luôn có những quy định chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và ổn định thị trường, đặc biệt là trong các tình huống khẩn cấp như thiên tai hay dịch bệnh. Theo quy định tại Luật Giá 2012, việc tự ý định giá bán hàng hóa bất hợp lý là hành vi bị cấm.
Cụ thể, tại khoản 2 Điều 10 Luật Giá 2012 quy định rõ các hành vi bị cấm đối với tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh:
"a) Bịa đặt, loan tin, đưa tin không đúng sự thật về tình hình thị trường, giá hàng hóa, dịch vụ;
[...]
c) Lợi dụng khủng hoảng kinh tế, thiên tai, địch họa, hỏa hoạn, dịch bệnh và điều kiện bất thường khác; lợi dụng chính sách của Nhà nước để định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý;"
Như vậy, bất kỳ hành vi nào lợi dụng sự khan hiếm giả tạo hoặc thực tế trong mùa dịch để nâng giá bán nhằm thu lợi bất chính đều nằm trong danh mục cấm và sẽ bị cơ quan chức năng xử lý không khoan nhượng.
Xử phạt hành chính: Phạt tiền lên đến 60 triệu đồng
Đối với các hành vi vi phạm ở mức độ chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, các cá nhân và tổ chức sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 109/2013/NĐ-CP.
Lực lượng Quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, kiểm soát giá cả hàng hóa (ảnh minh họa)
Căn cứ vào Điều 17 Nghị định 109/2013/NĐ-CP, mức xử phạt được quy định như sau:
- Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng dịch bệnh và điều kiện bất thường khác để định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý.
- Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp vào ngân sách nhà nước số tiền thu lợi bất chính do việc định giá bất hợp lý mà có.
Cần lưu ý rằng, mức phạt trên áp dụng đối với cá nhân. Đối với tổ chức vi phạm, mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần, tương đương tối đa lên đến 60.000.000 đồng.
Truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội đầu cơ: Án tù lên đến 15 năm
Trong trường hợp hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự hoặc thu lợi bất chính lớn, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội đầu cơ" theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
Theo Điều 196 Bộ luật Hình sự 2015, người nào lợi dụng tình hình dịch bệnh để mua vét hàng hóa thuộc danh mục bình ổn giá nhằm bán lại thu lợi bất chính có thể bị phạt:
- Khung 1: Phạt tiền từ 30 triệu đến 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu thu lợi bất chính từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng.
- Khung 2: Phạt tiền từ 300 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu có tổ chức, lợi dụng chức vụ hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự.
- Khung 3: Phạt tiền từ 1,5 tỷ đến 5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 07 năm đến 15 năm nếu hàng hóa trị giá trên 3 tỷ đồng hoặc thu lợi bất chính trên 1 tỷ đồng.
Đối với pháp nhân thương mại phạm tội đầu cơ, mức phạt tiền cao nhất có thể lên đến 9 tỷ đồng và bị cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực nhất định.
Lời khuyên cho người dân và tiểu thương
Trong giai đoạn khó khăn chung của đất nước, sự đồng lòng và tử tế giữa người với người là liều thuốc quý giá nhất. Các tiểu thương và doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm đạo đức kinh doanh và quy định pháp luật, không vì cái lợi trước mắt mà đánh đổi bằng cả tương lai pháp lý của mình.
Người dân khi phát hiện các trường hợp tăng giá bất thường, găm hàng, đầu cơ cần kịp thời phản ánh đến đường dây nóng của Tổng cục Quản lý thị trường hoặc cơ quan chức năng địa phương để được can thiệp và xử lý kịp thời, bảo vệ quyền lợi chính đáng của cộng đồng.
Nếu có thắc mắc về các quy định pháp luật trong mùa dịch, bạn đọc vui lòng liên hệ tổng đài tư vấn để được giải đáp chi tiết.