Sự ra đời của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 (số 93/2025/QH15) không chỉ đơn thuần là việc thay thế một đạo luật cũ, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vị thế của tri thức và sự sáng tạo trong tiến trình phát triển quốc gia. Lần đầu tiên, cụm từ "đổi mới sáng tạo" được đặt ngang hàng với khoa học và công nghệ, mở ra một hành lang pháp lý thông thoáng và đầy triển vọng.
Hệ thống văn bản hướng dẫn: Kim chỉ nam cho sự thực thi
Để đưa các quy định của Luật vào cuộc sống, Chính phủ đã ban hành một hệ thống các Nghị định hướng dẫn chi tiết, tạo sự đồng bộ và minh bạch trong triển khai:
- Nghị định 249/2025/NĐ-CP: Tập trung vào cơ chế thu hút chuyên gia và nhân tài đỉnh cao.
- Nghị định 231/2025/NĐ-CP: Quy định về việc tuyển chọn Tổng công trình sư và Kiến trúc sư trưởng quốc gia.
- Nghị định 265/2025/NĐ-CP: Hướng dẫn chi tiết về tài chính và đầu tư.
- Nghị định 267/2025/NĐ-CP: Thúc đẩy các chương trình, nhiệm vụ nghiên cứu trọng điểm.
Những điểm mới 'chạm' đến trái tim nhà khoa học
Miễn trách nhiệm hình sự cho rủi ro nghiên cứu
Đây có lẽ là quy định mang tính nhân văn và đột phá nhất. Theo quy định tại Điều 9, các nhà khoa học có thể được miễn trách nhiệm hình sự đối với những rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình nghiên cứu mạo hiểm. Điều này giúp gỡ bỏ "vòng kim cô" tâm lý, khuyến khích sự dấn thân vào những lĩnh vực mới, khó và đầy thách thức.
"Nhà nước thừa nhận tính rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; có chính sách bảo vệ người thực hiện nhiệm vụ khi đã tuân thủ đúng quy trình nhưng kết quả không đạt như mong muốn."
Đặc quyền thuế và tài chính cho doanh nghiệp
Tại Điều 35, Luật quy định rõ các khoản chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) sẽ được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp với tỷ lệ ưu đãi. Đặc biệt, khoản 3 Điều 71 còn bổ sung thêm 3 khoản thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân, trực tiếp gia tăng thu nhập cho những người làm sáng tạo.
Kiểm soát AI và đạo đức nghiên cứu
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo bùng nổ, Luật cũng không quên thiết lập các rào cản đạo đức. Điều 20 nhấn mạnh việc ứng dụng AI phải đặt dưới sự kiểm soát của con người. Đồng thời, Điều 14 nghiêm cấm các hành vi che giấu rủi ro hoặc vi phạm đạo đức nghiên cứu, bảo đảm khoa học luôn phục vụ lợi ích nhân sinh.
Lời kết
Với việc cho phép lập sàn chứng khoán riêng cho startup tại Điều 41, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây không chỉ là một đạo luật, mà là một bản cam kết đồng hành của Nhà nước với những bộ óc tinh hoa của đất nước.