Kể từ khi Luật Cư trú 2020 chính thức có hiệu lực và sổ hộ khẩu giấy bị bãi bỏ, diện mạo của các thủ tục hành chính tại Việt Nam đã thay đổi hoàn toàn. Trong đó, chính sách Bảo hiểm y tế (BHYT) là một trong những lĩnh vực có sự điều chỉnh mạnh mẽ nhất để phù hợp với thực tế quản lý dân cư bằng dữ liệu điện tử. Những thay đổi này không chỉ đơn thuần là lược bỏ một cuốn sổ giấy, mà còn là bước tiến lớn trong việc đơn giản hóa thủ tục cho người dân.
1. Định nghĩa mới về đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình
Trước đây, việc xác định thành viên tham gia BHYT hộ gia đình phụ thuộc chặt chẽ vào cuốn sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú giấy. Tuy nhiên, theo quy định mới tại Nghị định 104/2022/NĐ-CP, khái niệm này đã được thống nhất dựa trên cơ sở dữ liệu về cư trú.
Cụ thể, đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình hiện nay bao gồm:
"1. Người có tên trong cùng một hộ gia đình đăng ký thường trú, trừ những người thuộc đối tượng quy định tại các điều 1, 2, 3, 4 và 6 Nghị định này.
2. Những người có tên trong cùng một hộ gia đình đăng ký tạm trú, trừ đối tượng quy định tại các điều 1, 2, 3, 4 và 6 Nghị định này và đối tượng đã tham gia bảo hiểm y tế theo quy định tại khoản 1 Điều này."
Sự điều chỉnh này giúp đảm bảo tính thống nhất giữa Luật Bảo hiểm y tế và Luật Cư trú, loại bỏ sự phụ thuộc vào các giấy tờ vật lý lỗi thời.
2. Đơn giản hóa biểu mẫu: Lược bỏ thông tin số sổ hộ khẩu
Một thay đổi mang tính thực tiễn cao là việc điều chỉnh các biểu mẫu kê khai. Tại Nghị định 104/2022/NĐ-CP, mẫu danh sách thành viên hộ gia đình tham gia BHYT đã chính thức lược bỏ phần ghi thông tin "Số sổ hộ khẩu (hoặc sổ tạm trú)".
Thay vào đó, người dân chỉ cần cung cấp các thông tin cơ bản như họ tên chủ hộ, số điện thoại và thông tin định danh cá nhân của các thành viên. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng ghi chép và tránh sai sót khi người dân không nhớ hoặc không mang theo sổ hộ khẩu như trước đây. Đây là minh chứng rõ nét cho nỗ lực số hóa và cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ.
3. Quy trình nhận thẻ BHYT mới: Không còn cần bản sao sổ hộ khẩu
Khi người dân có nhu cầu cấp lại hoặc cấp đổi thẻ BHYT, thủ tục nhận kết quả cũng đã được nới lỏng. Nghị định 104 đã sửa đổi hướng dẫn tại Nghị định 146/2018/NĐ-CP, loại bỏ yêu cầu xuất trình "bản sao sổ hộ khẩu" đối với người đi nhận thay.
Hiện nay, để nhận thẻ BHYT, người dân chỉ cần chuẩn bị:
- Nếu tự đi nhận: Giấy hẹn và Căn cước công dân.
- Nếu thân nhân nhận thay: Giấy hẹn, Căn cước công dân của người nhận và giấy tờ chứng minh quan hệ (Bản sao giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn hoặc Giấy xác nhận thông tin về cư trú).
- Nếu người giám hộ nhận thay: Giấy hẹn, Căn cước công dân và quyết định công nhận việc giám hộ hoặc giấy tờ chứng minh tương đương.
Việc thay thế sổ hộ khẩu bằng các loại giấy tờ như Giấy xác nhận thông tin về cư trú hoặc thông báo số định danh cá nhân đã tạo điều kiện tối đa cho người dân trong việc thực hiện quyền lợi về y tế của mình.
Tóm lại, việc bãi bỏ sổ hộ khẩu giấy không làm khó người dân mà ngược lại, đã mở ra một quy trình minh bạch, nhanh chóng và hiện đại hơn. Để đảm bảo quyền lợi, người dân nên chủ động cập nhật thông tin định danh cá nhân và thường xuyên kiểm tra tình trạng tham gia BHYT của gia đình mình trên các ứng dụng số như VssID.