Khi Nhà nước thực hiện các dự án hạ tầng trọng điểm, việc thu hồi đất và chi trả tiền bồi thường là bước quan trọng để ổn định đời sống người dân. Tuy nhiên, một câu hỏi khiến nhiều gia đình trăn trở là: Tiền đền bù giải phóng mặt bằng có phải đóng thuế không? Liệu số tiền mồ hôi xương máu này có bị khấu trừ một phần cho ngân sách Nhà nước trước khi đến tay người sử dụng đất?
Tiền bồi thường thu hồi đất: Có phải đóng thuế thu nhập cá nhân?
Theo quy định hiện hành, thu nhập từ tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là một trong những khoản thu nhập đặc thù. Để bảo đảm quyền lợi cho người dân có đất bị thu hồi, pháp luật thuế đã có những quy định rất rõ ràng về việc miễn thuế.
Cụ thể, tại điểm n khoản 1 Điều 3 Thông tư 111/2013/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 3 Điều 12 Thông tư 92/2015/TT-BTC), các khoản thu nhập được miễn thuế bao gồm:
"n.3) Thu nhập từ bồi thường, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là tiền bồi thường, hỗ trợ do Nhà nước thu hồi đất, kể cả các khoản thu nhập do các tổ chức kinh tế bồi thường, hỗ trợ khi thực hiện thu hồi đất theo quy định."
Như vậy, dù số tiền đền bù lên đến hàng tỷ đồng, người dân hoàn toàn không phải nộp thuế thu nhập cá nhân đối với khoản tiền này. Căn cứ để xác định miễn thuế là quyết định thu hồi đất của cơ quan có thẩm quyền và các chứng từ chi trả tiền bồi thường hợp lệ.
Thuế giá trị gia tăng có áp dụng cho tiền đền bù giải phóng mặt bằng?
Không chỉ dừng lại ở thuế thu nhập cá nhân, nhiều tổ chức và cá nhân kinh doanh cũng thắc mắc về nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng (GTGT) khi nhận tiền đền bù. Vấn đề này đã được Bộ Tài chính hướng dẫn chi tiết nhằm tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị thụ hưởng.
Căn cứ khoản 1 Điều 5 Thông tư 219/2013/TT-BTC, các trường hợp không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT bao gồm:
"1. Tổ chức, cá nhân nhận các khoản thu về bồi thường bằng tiền (bao gồm cả tiền bồi thường về đất và tài sản trên đất khi bị thu hồi đất theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền), tiền thưởng, tiền hỗ trợ..."
Quy định này khẳng định rằng khoản tiền đền bù do thu hồi đất không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT. Các đơn vị khi nhận tiền chỉ cần lập chứng từ thu theo quy định mà không phải xuất hóa đơn hay tính thuế đầu ra.
Cách tính tiền đền bù đất theo quy định mới của Luật Đất đai 2024
Bên cạnh vấn đề thuế, cách tính giá trị đền bù cũng là nội dung được người dân đặc biệt quan tâm, nhất là khi Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực với nhiều thay đổi mang tính đột phá theo hướng có lợi cho người dân.
Theo khoản 2 Điều 91 Luật Đất đai 2024, việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng. Trường hợp không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể tại thời điểm quyết định thu hồi đất.
Việc xác định giá đất cụ thể hiện nay được thực hiện theo Nghị định 71/2024/NĐ-CP. Theo khoản 5 Điều 7 Nghị định 71/2024/NĐ-CP, công thức xác định giá đất cụ thể bằng phương pháp hệ số điều chỉnh như sau:
Giá đất bồi thường (1m2) = Giá đất trong bảng giá đất x Hệ số điều chỉnh giá đất
Điểm mới đáng chú ý là từ ngày 01/01/2026, bảng giá đất sẽ được các địa phương xây dựng và điều chỉnh hàng năm để sát với giá thị trường, thay vì định kỳ 5 năm như trước đây. Điều này giúp đảm bảo số tiền đền bù mà người dân nhận được phản ánh đúng giá trị thực tế của tài sản.
Lời khuyên pháp lý cho người dân
Để đảm bảo quyền lợi tối đa khi bị thu hồi đất, người dân cần lưu ý:
- Kiểm tra kỹ diện tích và loại đất trong biên bản kiểm kê giải phóng mặt bằng.
- Lưu giữ đầy đủ các quyết định thu hồi, phương án bồi thường và chứng từ nhận tiền để làm căn cứ giải trình với cơ quan thuế nếu cần thiết.
- Trong trường hợp thấy giá đền bù chưa thỏa đáng hoặc bị yêu cầu nộp thuế sai quy định, người dân có quyền khiếu nại theo trình tự pháp luật.
Tóm lại, tiền đền bù giải phóng mặt bằng là khoản thu nhập không phải đóng thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng. Đây là chính sách nhân văn của Nhà nước nhằm hỗ trợ người dân sớm ổn định cuộc sống sau khi nhường đất cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội.