Việc bỗng nhiên đào được vàng, bạc hay các vật phẩm có giá trị dưới lòng đất thường được coi là một sự may mắn bất ngờ. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, không phải lúc nào người tìm thấy cũng được toàn quyền sở hữu số tài sản này. Tùy vào nguồn gốc và tính chất của số vàng đó mà pháp luật có những quy định xử lý khác nhau.
Để xác định chính xác quyền lợi của mình, chúng ta cần căn cứ vào quy định tại Bộ luật dân sự 2015. Cụ thể, tài sản đào được thường rơi vào ba trường hợp phổ biến sau đây:
1. Trường hợp vàng là tài sản vô chủ
Tài sản vô chủ là tài sản mà chủ sở hữu đã từ bỏ quyền sở hữu đối với tài sản đó. Theo quy định tại Điều 228 về xác lập quyền sở hữu đối với tài sản vô chủ, tài sản không xác định được chủ sở hữu:
"1. Tài sản vô chủ là tài sản mà chủ sở hữu đã từ bỏ quyền sở hữu đối với tài sản đó. Người đã phát hiện, người đang quản lý tài sản vô chủ là động sản thì có quyền sở hữu tài sản đó, trừ trường hợp luật có quy định khác..."
Tuy nhiên, thực tế rất khó để chứng minh một hũ vàng đào được là do chủ sở hữu tự nguyện từ bỏ. Thông thường, người đào được phải thông báo hoặc giao nộp cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an nơi gần nhất. Sau 01 năm kể từ ngày thông báo công khai mà vẫn không xác định được chủ sở hữu thì số vàng đó mới thuộc về người tìm thấy.
2. Vàng bị chôn, giấu, vùi lấp được tìm thấy
Đây là trường hợp phổ biến nhất khi người dân canh tác hoặc xây dựng công trình. Quyền sở hữu lúc này được điều chỉnh bởi Điều 229. Theo đó, người tìm thấy phải thông báo hoặc giao nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Việc phân chia giá trị tài sản được thực hiện như sau:
- Nếu là di tích lịch sử - văn hóa: Tài sản thuộc về Nhà nước. Người tìm thấy sẽ được hưởng một khoản tiền thưởng theo quy định.
- Nếu không phải di tích lịch sử:
- Nếu giá trị tài sản nhỏ hơn hoặc bằng 10 lần mức lương cơ sở (hiện nay là 23,4 triệu đồng): Người tìm thấy được sở hữu toàn bộ.
- Nếu giá trị tài sản lớn hơn 10 lần mức lương cơ sở: Người tìm thấy được hưởng 10 lần mức lương cơ sở và 50% giá trị của phần vượt quá 10 lần mức lương cơ sở. Phần còn lại thuộc về Nhà nước.
Lưu ý: Mức lương cơ sở từ ngày 01/07/2024 là 2.340.000 đồng/tháng.
3. Vàng do người khác đánh rơi hoặc bỏ quên
Nếu số vàng đào được thực chất là do ai đó đánh rơi hoặc bỏ quên trong thời gian gần đây, việc xử lý sẽ tuân theo Điều 230. Người nhặt được có nghĩa vụ thông báo hoặc trả lại cho chủ sở hữu.
Nếu sau 01 năm thông báo công khai mà không tìm được chủ sở hữu, quyền sở hữu cũng được phân chia tương tự như trường hợp tài sản bị chôn giấu (hưởng toàn bộ nếu dưới 10 lần lương cơ sở, hoặc hưởng một phần nếu giá trị lớn hơn).
Lời khuyên pháp lý
Khi đào được vàng hoặc tài sản có giá trị, hành động khôn ngoan và đúng luật nhất là trình báo ngay với chính quyền địa phương. Việc tự ý giữ lại tài sản có giá trị lớn mà không thông báo có thể dẫn đến rủi ro bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội chiếm giữ trái phép tài sản. Hãy đảm bảo rằng sự may mắn của bạn được bảo vệ bởi pháp luật một cách minh bạch.