Tài nguyên nước là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Với việc Luật Tài nguyên nước 2023 chính thức được thông qua, hành lang pháp lý về an ninh nguồn nước đã có những bước tiến đột phá. Dưới đây là 8 điểm mới "sát sườn" mà mọi cá nhân, tổ chức cần nắm rõ để thực hiện đúng quy định.
1. Cấm tuyệt đối hành vi lấp sông, suối trái phép
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại Điều 8 Luật Tài nguyên nước 2023 là việc bổ sung nghiêm cấm hành vi lấp sông, suối, kênh, rạch trái phép. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lấn chiếm hành lang bảo vệ nguồn nước, gây cản trở thoát lũ và lưu thông dòng chảy.
"Nghiêm cấm lấp sông, suối, kênh, rạch trái phép; đặt vật cản, chướng ngại vật, xây dựng công trình kiến trúc, trồng cây trái phép gây cản trở thoát lũ, lưu thông nước..."
2. Hồi sinh "sông chết": Nhà nước khuyến khích xã hội hóa
Theo Điều 4 Luật Tài nguyên nước 2023, Nhà nước không chỉ đầu tư ngân sách mà còn khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt. Đặc biệt, các dự án này sẽ được hưởng ưu đãi về thuế và tiền cấp quyền khai thác theo quy định tại Điều 34.
3. Ưu tiên nguồn nước cho vùng sâu, vùng xa và đối tượng yếu thế
Luật mới khẳng định chính sách nhân văn khi ưu tiên đầu tư tìm kiếm, khai thác nguồn nước cho đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và hải đảo. Điều 73 Luật Tài nguyên nước 2023 quy định rõ các dự án cấp nước sinh hoạt tại các khu vực khó khăn sẽ được miễn, giảm tiền cấp quyền khai thác.
4. Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn qua việc tái sử dụng nước
Nhằm tiết kiệm tài nguyên, Điều 58 và Điều 59 khuyến khích các cơ sở sản xuất, kinh doanh áp dụng giải pháp sử dụng nước tuần hoàn. Những đơn vị thực hiện tốt sẽ được xem xét hưởng ưu đãi theo Điều 60.
5. Hộ gia đình khoan giếng sinh hoạt: Phải kê khai từ năm 2026
Đây là quy định tác động trực tiếp đến hàng triệu hộ dân. Theo khoản 4 Điều 52 Luật Tài nguyên nước 2023, việc khai thác nước dưới đất cho sinh hoạt gia đình phải thực hiện kê khai. Tuy nhiên, người dân có thể yên tâm vì quy định này chỉ bắt đầu áp dụng từ ngày 01/7/2026.
6. Siết chặt thời hạn giấy phép khai thác tài nguyên nước
Thời hạn giấy phép đã được điều chỉnh rút ngắn để tăng cường tính giám sát. Cụ thể, theo Điều 54:
- Nước mặt: Tối đa 10 năm (trước đây là 15 năm).
- Nước dưới đất: Tối đa 05 năm (trước đây là 10 năm).
7. 11 trường hợp đặc biệt không cần xin phép khai thác nước
Luật cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động quy mô nhỏ hoặc phục vụ mục đích công cộng. Có 11 trường hợp không cần kê khai, đăng ký hay xin giấy phép, bao gồm khai thác nước cho phòng cháy chữa cháy, mục đích quốc phòng, an ninh hoặc tưới cây công cộng quy mô nhỏ.
8. Chính sách miễn, giảm tiền cấp quyền khai thác nước
Cuối cùng, Luật mở rộng các đối tượng được miễn, giảm tiền cấp quyền khai thác nước nhằm khuyến khích các hoạt động bảo vệ môi trường và hỗ trợ an sinh xã hội. Đây là nỗ lực của Nhà nước trong việc cân bằng giữa khai thác và bảo tồn tài nguyên quý giá này.