Trong bối cảnh kinh tế sôi động, các thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) đang trở thành chiến lược then chốt để các doanh nghiệp mở rộng thị phần. Tuy nhiên, đằng sau những cái bắt tay triệu đô là cả một hệ thống quy định pháp lý phức tạp. Nếu không nắm vững các quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, bên mua rất dễ rơi vào cảnh "tiền mất tật mang".
Nhận diện hình thức mua lại: Vốn góp hay Cổ phần?
Tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp mục tiêu mà hình thức mua lại sẽ khác nhau. Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH), giao dịch thực chất là việc chuyển nhượng phần vốn góp. Trong khi đó, với công ty cổ phần, đây là hoạt động chuyển nhượng cổ phần.
Theo quy định tại Điều 52 Luật Doanh nghiệp 2020, việc chuyển nhượng vốn trong công ty TNHH hai thành viên trở lên bị ràng buộc bởi quyền ưu tiên mua của các thành viên hiện hữu:
"1. Thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có quyền chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ phần vốn góp của mình cho người khác theo quy định sau đây: a) Chào bán phần vốn góp đó cho các thành viên còn lại theo tỷ lệ tương ứng với phần vốn góp của họ trong công ty với cùng điều kiện chào bán..."
Điều này có nghĩa là bên mua chỉ có thể tham gia nếu các thành viên hiện tại từ chối mua lại trong thời hạn 30 ngày. Việc bỏ qua bước này có thể dẫn đến giao dịch bị tuyên vô hiệu.
Cạm bẫy từ những cổ phần đang bị "xiết nợ"
Khác với công ty TNHH, cổ phần trong công ty cổ phần thường được tự do chuyển nhượng theo Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất nằm ở việc cổ phần đó có đang là tài sản bảo đảm tại ngân hàng hay không.
Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp cổ đông vừa thế chấp cổ phần để vay vốn, vừa âm thầm ký hợp đồng chuyển nhượng cho bên thứ ba. Để tránh rủi ro này, bên mua cần yêu cầu bên bán cung cấp xác nhận từ sổ đăng ký cổ đông và kiểm tra tình trạng giao dịch bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền.
Thẩm định pháp lý (Due Diligence): Bước đi không thể thiếu
Khi mua lại doanh nghiệp, bạn không chỉ mua tài sản mà còn mua cả các nghĩa vụ nợ, các tranh chấp lao động hoặc các sai phạm về thuế chưa bị phát hiện. Một quy trình thẩm định pháp lý chuyên sâu sẽ giúp nhận diện:
- Tình trạng pháp lý của các tài sản quan trọng (đất đai, sở hữu trí tuệ).
- Các hợp đồng kinh tế đang có hiệu lực và rủi ro vi phạm.
- Nghĩa vụ thuế và các khoản nợ tiềm tàng.
Giá trị thương vụ nên được điều chỉnh dựa trên kết quả thẩm định này. Đừng bao giờ vội vã ký kết khi chưa nắm rõ "sức khỏe" thực sự của doanh nghiệp mục tiêu.
Lời khuyên từ chuyên gia
Giao dịch M&A là một quá trình dài hơi, từ ký kết biên bản ghi nhớ (MOU) đến thực hiện thủ tục thay đổi đăng ký kinh doanh tại cơ quan Nhà nước. Các bên nên tìm đến sự hỗ trợ của các hãng luật uy tín để soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng chặt chẽ, đảm bảo quyền lợi tối đa và phòng ngừa tranh chấp sau này.