Từ ngày 01/7/2024, khi thực hiện thủ tục cấp thẻ Căn cước theo quy định mới, người dân sẽ được thu thập thêm thông tin về mống mắt. Bên cạnh đó, các thông tin sinh trắc học như ADN và giọng nói cũng được khuyến khích tích hợp. Vậy việc thu thập những dữ liệu đặc biệt này nhằm mục đích gì và quyền lợi của người dân được đảm bảo ra sao?
Thẻ Căn cước mới tích hợp nhiều thông tin sinh trắc học hiện đại (ảnh minh họa)
Quy định về việc thu thập mống mắt và ADN: Bắt buộc hay tự nguyện?
Theo quy định tại Luật Căn cước 2023, ADN và mống mắt là những thông tin sinh trắc học quan trọng được lưu trữ trong Cơ sở dữ liệu căn cước. Tuy nhiên, tính chất thu thập của hai loại dữ liệu này hoàn toàn khác nhau.
Mống mắt là thông tin bắt buộc
Căn cứ khoản 3 Điều 18 Luật Căn cước 2023, mống mắt cùng với vân tay và ảnh khuôn mặt là những dữ liệu được mã hóa và lưu trữ trong bộ phận lưu trữ của thẻ Căn cước. Khi công dân thực hiện thủ tục cấp thẻ, cơ quan quản lý căn cước sẽ tiến hành thu nhận thông tin này theo trình tự quy định tại điểm b khoản 1 Điều 23 Luật Căn cước 2023.
ADN và giọng nói dựa trên tinh thần tự nguyện
Khác với mống mắt, việc đưa thông tin ADN vào cơ sở dữ liệu không phải là yêu cầu bắt buộc đối với mọi công dân. điểm d khoản 1 Điều 16 Luật Căn cước 2023 nêu rõ:
"Thông tin sinh trắc học về ADN và giọng nói được thu thập khi người dân tự nguyện cung cấp hoặc cơ quan tiến hành tố tụng hình sự, cơ quan quản lý người bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính trong quá trình giải quyết vụ việc... chia sẻ cho cơ quan quản lý căn cước."
Tại sao cần thu thập mống mắt và ADN?
Việc bổ sung mống mắt và ADN vào thẻ Căn cước không chỉ đơn thuần là thay đổi về mặt công nghệ mà còn mang lại những giá trị thực tiễn to lớn trong quản lý dân cư và bảo vệ quyền lợi công dân:
- Độ chính xác tuyệt đối: Mống mắt của mỗi cá nhân là duy nhất và không thay đổi theo thời gian. Ngay cả anh chị em sinh đôi cũng có cấu trúc mống mắt khác nhau, giúp việc định danh chính xác gần như 100%.
- Thay thế vân tay trong trường hợp đặc biệt: Với những người có vân tay bị mờ, biến dạng do lao động hoặc khuyết tật, mống mắt trở thành phương thức xác thực thay thế hoàn hảo, giúp họ không gặp khó khăn khi thực hiện các giao dịch hành chính.
- Bảo mật cao, chống giả mạo: Dữ liệu sinh trắc học được mã hóa sâu trong chip điện tử, cực kỳ khó làm giả so với các phương pháp truyền thống, giúp bảo vệ danh tính công dân trước các nguy cơ tội phạm công nghệ cao.
- Tiện ích trong y tế và tìm kiếm: Thông tin ADN (nếu có) sẽ hỗ trợ đắc lực trong việc xác định danh tính trong các trường hợp tai nạn, thiên tai hoặc hỗ trợ các thủ tục liên quan đến huyết thống, y tế một cách nhanh chóng nhất.
Quy trình thu nhận thông tin sinh trắc học mới
Theo hướng dẫn tại Điều 23 Luật Căn cước 2023, quy trình cấp thẻ cho người từ đủ 14 tuổi trở lên diễn ra qua các bước chặt chẽ:
- Đăng ký: Công dân yêu cầu cấp thẻ trực tiếp hoặc qua cổng dịch vụ công/ứng dụng VNeID.
- Thu nhận dữ liệu: Cán bộ chuyên trách thực hiện chụp ảnh khuôn mặt, lấy dấu vân tay và quét mống mắt bằng thiết bị chuyên dụng.
- Xác nhận: Người dân kiểm tra thông tin và ký vào Phiếu thu nhận thông tin căn cước.
- Trả kết quả: Thẻ Căn cước sẽ được trả sau 07 ngày làm việc.
Đối với trẻ em dưới 6 tuổi, cơ quan chức năng sẽ không thực hiện thu nhận thông tin nhân dạng và sinh trắc học (vân tay, mống mắt, ảnh khuôn mặt) để đảm bảo phù hợp với đặc điểm sinh lý lứa tuổi.
Việc triển khai thu thập mống mắt và khuyến khích ADN là bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số quốc gia, giúp xây dựng một hệ thống định danh hiện đại, an toàn và tiện lợi cho mọi người dân Việt Nam.