Sự chuyển dịch mang tính lịch sử từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp kê khai kể từ ngày 01/01/2026 đang là chủ đề nóng nhất, thu hút sự quan tâm đặc biệt của hàng triệu hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên khắp cả nước. Đây được xem là một bước ngoặt lớn trong công tác hiện đại hóa và minh bạch hóa quản lý thuế tại Việt Nam. Tuy nhiên, đi kèm với sự thay đổi này là nỗi lo lắng, bất an của không ít chủ hộ kinh doanh: Liệu khi bắt đầu công khai doanh thu thực tế để thực hiện kê khai, họ có bị cơ quan thuế "soi" lại sổ sách và truy thu thuế của những năm trước đó hay không?
Để giải quyết triệt để những thắc mắc này, các cơ quan quản lý thuế đã đưa ra những phản hồi chính thức mang tính định hướng rõ ràng, giúp người dân yên tâm chuyển đổi mô hình hoạt động.
Cam kết "không hồi tố" – Điểm tựa pháp lý vững chắc cho hộ kinh doanh
Nhằm giải tỏa tâm lý lo ngại cho người nộp thuế và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình chuyển đổi, Cục Thuế đã ban hành Công văn 307/CT-PC với những hướng dẫn hết sức cụ thể và nhân văn. Tinh thần chủ đạo của văn bản này là đồng hành, hỗ trợ và khuyến khích người nộp thuế tự giác tuân thủ quy định mới, tuyệt đối không biến quá trình chuyển đổi thành gánh nặng pháp lý từ quá khứ.
Cụ thể, đối với các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã hoàn thành nghĩa vụ thuế theo phương pháp khoán trong năm 2025 trở về trước, cơ quan thuế khẳng định rõ ràng:
"Khi chuyển sang phương pháp kê khai từ ngày 01/01/2026, cơ quan thuế không thực hiện thanh tra, kiểm tra thuế và không hồi tố đối với mức doanh thu khoán đã được ấn định hợp pháp trước đó."
Quy định này đồng nghĩa với việc, ngay cả khi doanh thu kê khai thực tế của hộ kinh doanh trong năm 2026 có cao hơn gấp nhiều lần so với mức doanh thu khoán đã được áp dụng trong năm 2025, cơ quan thuế cũng sẽ không sử dụng con số chênh lệch này để làm căn cứ tính toán lại hay truy thu thuế cho các năm cũ. Đây là một chính sách vô cùng cởi mở, nhất quán với chủ trương khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân được nêu tại Nghị quyết 68-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nhằm tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, tin cậy giữa cơ quan quản lý và người dân.
Những trường hợp ngoại lệ: Pháp luật vẫn nghiêm trị hành vi cố ý gian lận
Mặc dù Nhà nước áp dụng chính sách khoan hồng và không hồi tố đối với các hộ kinh doanh chấp hành nghiêm túc chủ trương chuyển đổi, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc bỏ qua cho các hành vi vi phạm pháp luật cố ý. Theo các quy định hiện hành tại Luật Quản lý thuế 2019 và Nghị định 125/2020/NĐ-CP, cơ quan thuế vẫn sẽ tiến hành thanh tra, xử lý nghiêm đối với các trường hợp sau:
- Hành vi gian lận thuế có hệ thống: Nếu cơ quan chức năng phát hiện hộ kinh doanh có hành vi cố ý sử dụng hai hệ thống sổ sách, che giấu doanh thu thực tế một cách tinh vi, có tổ chức nhằm mục đích trốn thuế trong thời gian dài trước đó.
- Mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp: Các trường hợp sử dụng hóa đơn khống, hóa đơn giả để hợp thức hóa chi phí đầu vào hoặc đầu ra nhằm trục lợi bất chính sẽ bị xử phạt hành chính ở mức kịch khung hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Do đó, sự minh bạch và trung thực ngay từ thời điểm chuyển đổi chính là "lá chắn" an toàn nhất cho mọi hộ kinh doanh.
Lộ trình chuẩn bị và lời khuyên vàng cho hộ kinh doanh trong kỷ nguyên mới
Việc chuyển đổi từ phương pháp khoán sang kê khai đòi hỏi các hộ kinh doanh phải nhanh chóng tiếp cận và thực hiện đúng các quy định về chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo hướng dẫn tại Thông tư 40/2021/TT-BTC. Để quá trình này diễn ra suôn sẻ, hạn chế tối đa rủi ro sai sót, các chủ hộ kinh doanh cần lưu ý các điểm sau:
- Chủ động tham gia đào tạo, tập huấn: Thường xuyên cập nhật thông tin và tham gia các lớp hướng dẫn miễn phí do Chi cục Thuế địa phương tổ chức về cách thức lập hóa đơn điện tử, sử dụng chữ ký số và kê khai thuế trực tuyến qua cổng thông tin điện tử.
- Chuẩn hóa hệ thống sổ sách kế toán đơn giản: Áp dụng ngay chế độ kế toán đơn giản dành riêng cho hộ kinh doanh. Việc ghi chép đầy đủ các khoản doanh thu, chi phí đầu vào có hóa đơn, chứng từ hợp lệ ngay từ những ngày đầu năm 2026 sẽ giúp hộ kinh doanh dễ dàng đối chiếu và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi có yêu cầu giải trình.
- Tích cực ứng dụng công nghệ số: Thay vì quản lý thủ công, các hộ kinh doanh nên đầu tư sử dụng các phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng có kết nối trực tiếp với cơ quan thuế. Việc này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình vận hành, giảm thiểu sai sót số liệu mà còn thể hiện tính chuyên nghiệp, minh bạch trong mắt khách hàng và đối tác.
Chủ trương xóa bỏ thuế khoán hoàn toàn không nhằm mục đích tăng gánh nặng thuế hay gây khó khăn cho người dân. Ngược lại, đây là bước đi chiến lược để xây dựng một môi trường kinh doanh bình đẳng, lành mạnh, nơi mọi chủ thể kinh tế đều được cạnh tranh sòng phẳng và phát triển bền vững trên nền tảng pháp lý minh bạch.