Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, hành vi thành lập các doanh nghiệp không có hoạt động kinh doanh thực tế (thường gọi là doanh nghiệp "ma") để mua bán hóa đơn trái phép đang trở thành vấn nạn nhức nhối. Hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách Nhà nước mà còn đẩy các doanh nghiệp làm ăn chân chính vào vòng xoáy rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
1. Nhận diện qua loại hình và ngành nghề kinh doanh "đa năng"
Các đối tượng tội phạm thường ưu tiên thành lập Công ty TNHH hoặc Công ty Cổ phần để lợi dụng tư cách pháp nhân. Điểm chung của các đơn vị này là đăng ký danh mục ngành nghề kinh doanh cực kỳ rộng, phổ biến nhất là dịch vụ tổng hợp, thương mại hoặc các lĩnh vực không yêu cầu vốn pháp định hay chứng chỉ hành nghề như bất động sản, du lịch.
Việc đăng ký "đa ngành đa nghề" giúp chúng dễ dàng xuất hóa đơn cho nhiều loại mặt hàng, dịch vụ khác nhau nhằm che mắt sự kiểm tra của cơ quan thuế và các đơn vị quản lý chuyên ngành.
2. Trụ sở "ảo" và thời gian hoạt động ngắn ngủi
Một trong những dấu hiệu rõ rệt nhất là địa chỉ trụ sở. Doanh nghiệp "ma" thường đăng ký tại các văn phòng ảo, trung tâm giao dịch hoặc thậm chí là những địa chỉ không tồn tại. Để tránh bị phát hiện, chúng có thể thuê trụ sở trong các con hẻm sâu, khu vực dân trí không cao và chỉ hoạt động trong một thời gian rất ngắn trước khi đột ngột "biến mất".
3. Phương thức thanh toán "lòng vòng" né tránh ngân hàng
Theo quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP, việc quản lý hóa đơn, chứng từ hiện nay đã được siết chặt. Tuy nhiên, các công ty ma thường tìm cách lách luật bằng cách giao dịch bằng tiền mặt hoặc sử dụng tài khoản cá nhân thay vì tài khoản công ty. Trong nhiều trường hợp, dòng tiền được chuyển khoản "lòng vòng" qua nhiều bên trung gian nhằm xóa dấu vết của việc mua bán hóa đơn khống.
4. Chế tài nghiêm khắc và sự giám sát từ công nghệ
Hiện nay, cơ quan Thuế đã ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin để rà soát rủi ro. Theo Luật Quản lý thuế 2019, các dữ liệu hóa đơn điện tử được lưu vết ít nhất 10 năm, cho phép cơ quan chức năng truy xuất và xử lý sai phạm bất cứ lúc nào.
"Trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm, cơ quan thuế sẽ chuyển hồ sơ sang cơ quan Công an để điều tra, truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế hoặc tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước."
Việc sử dụng hóa đơn khống không bao giờ là lựa chọn khôn ngoan. Các nhà quản trị doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức, kiểm tra kỹ đối tác trước khi giao dịch để bảo vệ uy tín và sự an toàn pháp lý cho đơn vị mình.