Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức toàn cầu, khái niệm "kinh tế xanh" và "tiêu dùng bền vững" không còn là những khẩu hiệu xa vời. Tại Việt Nam, khung pháp lý về mua sắm xanh đã được cụ thể hóa, tạo ra những thay đổi căn bản trong cách thức vận hành của cả khối công và khối tư nhân.
Khái niệm mua sắm xanh và tầm quan trọng chiến lược
Theo quy định tại khoản 1 Điều 146 Luật Bảo vệ môi trường 2020, khái niệm này được định nghĩa như sau:
"Mua sắm xanh là việc mua sắm các sản phẩm, dịch vụ thân thiện môi trường được chứng nhận Nhãn sinh thái Việt Nam hoặc được công nhận theo quy định của pháp luật."
Việc thực thi mua sắm xanh mang lại lợi ích kép: vừa giảm thiểu áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, vừa thúc đẩy các doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Khi các sản phẩm không chứa hóa chất độc hại được ưu tiên, sức khỏe cộng đồng được bảo vệ tốt hơn, đồng thời lượng phát thải khí nhà kính cũng được kiểm soát chặt chẽ.
4 nguyên tắc "vàng" trong thực thi mua sắm xanh
Để đảm bảo tính hiệu quả, Mạng lưới mua sắm xanh quốc tế (IGPN) đã xác lập 04 nguyên tắc cốt lõi mà các tổ chức cần tuân thủ:
- Ưu tiên sản phẩm thân thiện: Tập trung vào các mặt hàng làm từ nguyên liệu tái chế, sử dụng năng lượng sạch và có khả năng tái sử dụng cao.
- Đánh giá vòng đời sản phẩm: Không chỉ nhìn vào giá thành lúc mua, mà phải xem xét tác động môi trường từ khâu sản xuất đến khi thải bỏ.
- Hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất xanh: Tạo cơ chế ưu đãi cho các đơn vị tiên phong trong lĩnh vực công nghệ môi trường.
- Nâng cao nhận thức cộng đồng: Đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên trách về kỹ năng lựa chọn và thẩm định sản phẩm xanh.
Ưu tiên mua sắm xanh trong các dự án sử dụng ngân sách nhà nước
Đây là một trong những điểm mới quan trọng nhất của pháp luật hiện hành. Căn cứ khoản 2 Điều 146 Luật Bảo vệ môi trường 2020 và khoản 1, khoản 2 Điều 136 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, các dự án đầu tư và nhiệm vụ có sử dụng ngân sách nhà nước phải ưu tiên thực hiện mua sắm xanh.
Cụ thể, khi lập hồ sơ mời thầu, các cơ quan nhà nước phải đưa tiêu chí về sản phẩm, dịch vụ thân thiện môi trường (được chứng nhận Nhãn sinh thái Việt Nam) vào làm căn cứ lựa chọn nhà thầu. Điều này khẳng định vai trò dẫn dắt của Nhà nước trong việc hình thành thị trường tiêu dùng bền vững.
Khuyến khích tổ chức nước ngoài tham gia chuỗi cung ứng xanh
Không chỉ giới hạn ở khối nội, theo khoản 3 Điều 136 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, Việt Nam đặc biệt khuyến khích các tổ chức nước ngoài đang hoạt động tại lãnh thổ Việt Nam thực hiện mua sắm xanh. Các đơn vị này sẽ nhận được sự hỗ trợ và các chính sách ưu đãi tương ứng từ Chính phủ, tạo ra một sân chơi công bằng và bền vững cho mọi thành phần kinh tế.
Thẩm quyền ban hành quy định về mua sắm xanh
Để vận hành hệ thống này, pháp luật đã phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan đầu ngành tại khoản 4 và khoản 5 Điều 136 Nghị định 08/2022/NĐ-CP:
- Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Ban hành quy định chi tiết về ưu tiên mua sắm sản phẩm xanh trong hoạt động đấu thầu.
- Bộ Tài chính: Quy định chi tiết việc thực hiện mua sắm xanh đối với các dự án sử dụng ngân sách nhà nước.
Việc nắm vững các quy định về mua sắm xanh không chỉ giúp các cơ quan, tổ chức tuân thủ đúng pháp luật mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp nâng cao vị thế cạnh tranh trong kỷ nguyên kinh tế số và kinh tế xanh.