Bước sang năm 2026, hành lang pháp lý về quản lý hóa chất tại Việt Nam đã có những thay đổi mang tính bước ngoặt nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và sức khỏe cộng đồng. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là sự ra đời của Nghị định 26/2026/NĐ-CP, văn bản quy định chi tiết về điều kiện sản xuất hóa chất cấm với những tiêu chuẩn cực kỳ khắt khe, chính thức có hiệu lực từ ngày 17/01/2026.
Cánh cửa hẹp cho các đơn vị sản xuất hóa chất cấm
Pháp luật Việt Nam không mở cửa đại trà cho hoạt động sản xuất hóa chất nằm trong danh mục cấm. Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 16 Nghị định 26/2026/NĐ-CP, chỉ những tổ chức được thành lập hợp pháp và đáp ứng các mục đích đặc biệt mới được xem xét cấp phép:
- Phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu khoa học, đảm bảo quốc phòng, an ninh.
- Đáp ứng yêu cầu phòng, chống thiên tai và dịch bệnh khẩn cấp.
- Thực hiện các nhiệm vụ đặc thù theo sự phân công trực tiếp từ Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ.
Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp thương mại thuần túy sẽ không có cơ hội tiếp cận việc sản xuất các loại hóa chất này nếu không nằm trong các nhiệm vụ chiến lược nêu trên.
Tiêu chuẩn "vàng" cho hệ thống nhà xưởng và kho chứa
An toàn không chỉ là khẩu hiệu mà là điều kiện "sống còn" trong ngành hóa chất. Các cơ sở sản xuất phải thiết kế nhà xưởng và kho bãi tuân thủ tuyệt đối các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Điểm mới đáng chú ý trong năm 2026 là yêu cầu về hệ thống biển cảnh báo nguy hiểm phải cực kỳ chi tiết, bao gồm mã nhận dạng hóa chất và hình đồ cảnh báo trực quan theo tiêu chuẩn GHS.
Mọi quy trình thao tác an toàn phải được niêm yết công khai, dễ thấy tại khu vực sản xuất. Đặc biệt, hệ thống thông gió và xử lý khí thải phải được kiểm định định kỳ, đảm bảo không phát tán các tác nhân độc hại ra môi trường xung quanh, phù hợp với tinh thần của Nghị định 25/2026/NĐ-CP về an toàn, an ninh hóa chất.
Hóa chất Bảng 1: Những giới hạn định lượng nghiêm ngặt
Đối với các loại hóa chất đặc biệt nguy hiểm thuộc Hóa chất Bảng 1 (quy định tại Nghị định 24/2026/NĐ-CP), Chính phủ áp đặt các giới hạn về quy mô thiết bị để ngăn chặn nguy cơ vũ khí hóa hoặc sự cố quy mô lớn:
"Việc sản xuất phải được thực hiện trong các thiết bị phản ứng không cấu thành sản xuất liên tục. Dung tích thiết bị phản ứng đơn lẻ không quá 100 lít và tổng dung tích các thiết bị trên 5 lít không được vượt quá 500 lít."
Bên cạnh đó, sản lượng hàng năm cũng bị khống chế chặt chẽ. Ví dụ, mục đích quốc phòng, an ninh không được quá 10 kg/năm, trong khi các phòng thí nghiệm chỉ được phép sản xuất tối đa 100 gam/năm cho mục đích nghiên cứu.
Năng lực nhân sự và bài toán chống thất thoát
Con người là yếu tố quyết định trong việc vận hành các quy trình nguy hiểm. Người chịu trách nhiệm chuyên môn tại các cơ sở sản xuất hóa chất cấm bắt buộc phải có bằng đại học trở lên chuyên ngành hóa học và có kinh nghiệm thực tiễn.
Theo quy định của Luật Hóa chất 2025, doanh nghiệp phải xây dựng phương án kiểm soát, phòng chống thất thoát hóa chất cấm cực kỳ chi tiết. Mọi biến động về số lượng, dù là nhỏ nhất, đều phải được ghi chép vào nhật ký vận hành và báo cáo định kỳ cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.
Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các chế tài pháp lý nặng nề mà còn khẳng định trách nhiệm đối với cộng đồng trong kỷ nguyên công nghiệp hóa hiện đại.