Trong bối cảnh thiên tai bão lũ diễn biến phức tạp vào năm 2026, tinh thần tương thân tương ái của người dân Việt Nam lại trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Nhiều cá nhân đã đứng ra kêu gọi, vận động quyên góp để kịp thời hỗ trợ đồng bào vùng lũ. Tuy nhiên, để lòng tốt được đặt đúng chỗ và không vướng vào các rắc rối pháp lý, việc hiểu rõ các quy định về vận động từ thiện là vô cùng quan trọng.
1. Cá nhân có được tự ý kêu gọi ủng hộ nạn nhân lũ lụt?
Câu trả lời là CÓ. Theo quy định tại Nghị định 93/2021/NĐ-CP, Chính phủ đã chính thức cho phép cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự được tham gia vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện để khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh hoặc sự cố nghiêm trọng.
Đây là một bước tiến lớn trong hành lang pháp lý, giúp huy động tối đa nguồn lực xã hội nhưng cũng đi kèm với những yêu cầu khắt khe về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
2. Những điều kiện "bắt buộc" để cá nhân kêu gọi đóng góp hợp pháp
Để việc kêu gọi không bị coi là trái luật, cá nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt các bước sau:
- Thông báo công khai: Trước khi thực hiện, cá nhân phải thông báo trên các phương tiện thông tin truyền thông về mục đích, phạm vi, phương thức, hình thức tiếp nhận, tài khoản ngân hàng (đối với tiền) hoặc địa điểm tiếp nhận (đối với hiện vật) và thời gian cam kết phân phối.
- Thông báo với chính quyền: Cá nhân cần gửi văn bản thông báo đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú. Cơ quan này sẽ lưu trữ thông tin để phục vụ công tác giám sát, thanh tra khi cần thiết.
- Mở tài khoản riêng: Phải mở tài khoản riêng tại ngân hàng thương mại cho từng cuộc vận động để tiếp nhận tiền đóng góp. Sau khi kết thúc thời gian tiếp nhận, phải thông báo cho ngân hàng dừng tiếp nhận tiền đóng góp.
- Ghi chép đầy đủ: Mọi khoản thu, chi và sử dụng nguồn đóng góp phải được ghi chép chính xác, đầy đủ trong sổ sách minh bạch.
3. Những "vùng cấm" tuyệt đối không được chạm vào
Tại Điều 5 Nghị định 93/2021/NĐ-CP, pháp luật quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:
"1. Cản trở hoặc ép buộc tổ chức, cá nhân tham gia vận động, đóng góp, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện.2. Báo cáo, cung cấp thông tin không đúng sự thật; chiếm đoạt; sử dụng, phân phối sai mục đích, không đúng thời gian, đối tượng từ nguồn đóng góp tự nguyện.3. Lợi dụng hoạt động từ thiện để trục lợi hoặc thực hiện các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội."
Việc vi phạm các quy định này không chỉ khiến cá nhân mất uy tín mà còn có thể đối mặt với trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
4. Quy trình phân phối và sử dụng nguồn tiền đóng góp đúng chuẩn
Căn cứ theo Điều 18 Nghị định 93/2021/NĐ-CP, khi thực hiện phân phối, cá nhân cần lưu ý:
- Phối hợp với UBND nơi tiếp nhận hỗ trợ để xác định đúng đối tượng, mức hỗ trợ và thời gian thực hiện.
- Trong vòng 03 ngày làm việc, chính quyền địa phương có trách nhiệm hướng dẫn và tạo điều kiện an toàn cho hoạt động hỗ trợ.
- Đối với các khoản tiền còn dư sau khi đã hoàn thành mục tiêu, cá nhân phải thống nhất với người đóng góp để có phương án sử dụng tiếp theo hoặc chuyển cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp.
Làm từ thiện bằng cái tâm là đáng quý, nhưng làm từ thiện bằng cái đầu tỉnh táo và tuân thủ pháp luật mới là cách bền vững nhất để giúp đỡ cộng đồng. Hy vọng những lưu ý trên sẽ giúp các cá nhân tự tin hơn trong hành trình thiện nguyện của mình.