Trong bối cảnh thị trường tài chính biến động, việc một tổ chức rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán khi giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ không còn là kịch bản xa lạ. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào để bảo vệ quyền lợi các bên và duy trì sự ổn định của hệ thống? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các kịch bản xử lý theo quy định mới nhất.
Thế nào là mất khả năng thanh toán trong giao dịch trái phiếu?
Dựa trên tinh thần của Luật Phá sản 2014, tình trạng mất khả năng thanh toán được hiểu là khi một tổ chức không thể thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các nghĩa vụ tài chính đến hạn. Trong thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, điều này xảy ra khi thành viên lưu ký hoặc tổ chức mở tài khoản trực tiếp không có đủ tiền để hoàn tất giao dịch đúng thời hạn quy định.
03 kịch bản xử lý khi mất khả năng thanh toán tiền giao dịch
Theo hướng dẫn tại Điều 19 Thông tư 30/2023/TT-BTC, có ba phương án xử lý chính tùy thuộc vào mức độ và thỏa thuận giữa các bên:
1. Tạm thời mất khả năng thanh toán: Giải pháp vay vốn ngân hàng
Nếu tình trạng thiếu hụt chỉ mang tính tạm thời, ngân hàng thanh toán có thể đóng vai trò là "cứu cánh". Ngân hàng sẽ tiến hành cho thành viên lưu ký hoặc tổ chức mở tài khoản trực tiếp vay tiền để thanh toán giao dịch. Tuy nhiên, việc này phải dựa trên thỏa thuận hỗ trợ thanh toán đã ký kết trước đó, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về tổ chức tín dụng.
2. Sử dụng chứng khoán làm tài sản đảm bảo
Trong trường hợp có thỏa thuận hỗ trợ, các bên có thể sử dụng chính số chứng khoán đã lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) để làm tài sản đảm bảo cho khoản vay thanh toán. Quy trình này được quy định cụ thể tại Điều 50 Quyết định 27/QĐ-HĐTV năm 2023.
Hồ sơ đề nghị phong tỏa trái phiếu bao gồm:
- Thông báo hỗ trợ tiền thanh toán (Mẫu 08/TT-TPRL).
- Giấy đề nghị phong tỏa chứng khoán (Mẫu 09/TT-TPRL).
- Hợp đồng/thỏa thuận phong tỏa giữa các bên.
Sau khi thực hiện phong tỏa, VSDC sẽ thông báo cho ngân hàng thanh toán để kích hoạt gói hỗ trợ trong vòng 01 ngày làm việc.
3. Loại bỏ thanh toán giao dịch
Đây là kịch bản xấu nhất. Nếu đến thời hạn cuối cùng mà tổ chức vẫn không có đủ tiền và không có phương án hỗ trợ khả thi, VSDC sẽ thực hiện loại bỏ thanh toán giao dịch đó để đảm bảo an toàn cho toàn hệ thống.
Quy trình hoàn trả và giải tỏa tài sản sau hỗ trợ
Sau khi đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhờ nguồn vốn vay, tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ hoàn trả theo quy định tại Điều 51 Quyết định 27/QĐ-HĐTV năm 2023:
- Bước 1: Hoàn trả gốc và lãi vay cho ngân hàng thanh toán.
- Bước 2: Ngân hàng gửi đề nghị giải tỏa chứng khoán (Mẫu 10/TT-TPRL) cho VSDC.
- Bước 3: VSDC xử lý và gửi xác nhận giải tỏa trong vòng 01 ngày làm việc.
Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp các tổ chức chủ động trong quản trị rủi ro mà còn giúp nhà đầu tư an tâm hơn khi tham gia vào thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đầy tiềm năng nhưng cũng nhiều thách thức.