Bước tiến mới trong cải cách thủ tục hành chính hộ tịch
Trong nỗ lực hiện đại hóa nền hành chính quốc gia, Chính phủ đã ban hành Nghị định 07/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định trong lĩnh vực hộ tịch, quốc tịch và chứng thực. Một trong những điểm sáng đáng chú ý nhất chính là việc thay đổi cách thức xác minh tình trạng hôn nhân khi thực hiện các thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ em.
Cụ thể, tại điểm c khoản 2 Điều 2 Nghị định 07/2025/NĐ-CP đã bổ sung quy định mới vào khoản 5 Điều 3 Nghị định 123/2015/NĐ-CP về cách thức nộp và tiếp nhận hồ sơ đăng ký hộ tịch. Quy định này chính thức có hiệu lực từ ngày 09/01/2025, hứa hẹn sẽ loại bỏ gánh nặng "xin xác nhận" vốn gây không ít phiền hà cho người dân bấy lâu nay.
Cơ chế tra cứu thông tin tự động: Người dân hưởng lợi gì?
Theo quy định mới, đối với yêu cầu đăng ký khai sinh mà cha, mẹ trẻ đã đăng ký kết hôn, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ có trách nhiệm tự mình tra cứu thông tin. Thay vì yêu cầu người dân phải nộp thêm các giấy tờ chứng minh, cán bộ hộ tịch sẽ căn cứ trên thông tin về Giấy chứng nhận kết hôn được cung cấp trong Tờ khai để thực hiện tra cứu trên Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh.
Việc tra cứu này được thực hiện thông qua kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Điều này không chỉ áp dụng cho thủ tục khai sinh mà còn mở rộng sang cả thủ tục đăng ký kết hôn. Kết quả tra cứu sẽ được lưu trữ dưới dạng điện tử hoặc bản giấy, đảm bảo tính chính xác tại thời điểm tra cứu và được đính kèm trực tiếp vào hồ sơ của người đăng ký.
"Trường hợp không tra cứu được tình trạng hôn nhân do chưa có thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thì cơ quan đăng ký hộ tịch đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người yêu cầu thường trú/nơi đã đăng ký kết hôn xác minh, cung cấp thông tin."
Xử lý thế nào khi dữ liệu điện tử chưa cập nhật?
Pháp luật cũng đã dự phòng các tình huống thực tế khi dữ liệu số chưa kịp cập nhật hoặc có sai sót. Trong trường hợp không thể tra cứu trực tuyến, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ chủ động gửi yêu cầu xác minh đến UBND cấp xã nơi người dân thường trú hoặc nơi đã đăng ký kết hôn trước đó.
Thời hạn để thực hiện việc xác minh này cũng được quy định rất chặt chẽ: Trong vòng 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu, UBND cấp xã được đề nghị phải có trách nhiệm kiểm tra, xác minh và gửi kết quả phản hồi. Điều này đảm bảo quyền lợi của người dân không bị treo hoặc chậm trễ do lỗi hệ thống hay sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan nhà nước.
Có thể thấy, quy định tại Nghị định 07/2025/NĐ-CP là một minh chứng rõ nét cho tinh thần "lấy người dân làm trung tâm" trong cải cách tư pháp. Việc chuyển dịch trách nhiệm tra cứu thông tin từ người dân sang cơ quan nhà nước không chỉ giảm bớt chi phí đi lại, thời gian chờ đợi mà còn góp phần xây dựng một Chính phủ số hiện đại, minh bạch.