Ngày 14/10/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Quy định 224-QĐ/TW về việc đảng viên tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh. Đây được coi là bước chuyển biến mang tính bước ngoặt, mở ra hành lang thông thoáng cho đảng viên là viên chức không giữ chức vụ quản lý được tạm thời rời vị trí công tác để khởi nghiệp, thành lập và điều hành doanh nghiệp, đồng thời đặt ra hàng rào kiểm soát xung đột lợi ích vô cùng chặt chẽ.
1. Bước đột phá về tư duy: Mở đường cho viên chức khởi nghiệp
Trước đây, câu chuyện công chức, viên chức tham gia hoạt động kinh tế tư nhân luôn là vấn đề nhạy cảm với nhiều rào cản pháp lý khắt khe. Theo các quy định chung của Luật Doanh nghiệp 2020 và pháp luật về viên chức, người làm việc trong khu vực công lập bị hạn chế rất lớn trong việc trực tiếp quản lý, điều hành các tổ chức kinh tế nhằm phòng ngừa nguy cơ tư lợi, tham nhũng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế tri thức và làn sóng chuyển đổi số đòi hỏi phải giải phóng tối đa nguồn lực xã hội, đặc biệt là đội ngũ trí thức, chuyên gia khoa học, công nghệ, y tế, giáo dục đang công tác tại các đơn vị sự nghiệp công lập, Quy định 224-QĐ/TW đã chính thức tháo gỡ điểm nghẽn này.
Theo khoản b Điều 8 của Quy định này, Đảng viên là viên chức không giữ chức vụ quản lý được phép:
- Tạm thời rời vị trí công tác trong một thời hạn nhất định để đầu tư thành lập tổ chức kinh tế;
- Đầu tư chi phối, tham gia trực tiếp vào công tác quản lý, điều hành tổ chức kinh tế sau khi đã được cấp có thẩm quyền quản lý cán bộ phê chuẩn, chấp thuận.
Chính sách này vừa đảm bảo tôn trọng quyền tự do kinh doanh hợp pháp, phát huy năng lực sáng tạo của cá nhân, vừa tạo điều kiện để các sáng chế, công trình nghiên cứu trong môi trường công lập được thương mại hóa trực tiếp vào đời sống kinh tế.
2. Những điều kiện bắt buộc để được tạm rời vị trí công tác
Mặc dù mở rộng quyền kinh doanh, nhưng quy định không mang tính chất "thả nổi" tự do mà được thiết kế với cơ chế kiểm soát theo quy trình minh bạch. Cụ thể, việc tạm rời vị trí công tác phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí:
- Đúng đối tượng: Chỉ áp dụng đối với viên chức không giữ chức vụ quản lý theo tinh thần của Luật Viên chức 2025. Các chức danh như Giám đốc, Phó Giám đốc bệnh viện, Hiệu trưởng, Trưởng khoa, Trưởng phòng... giữ vai trò quản lý điều hành cơ quan công lập tuyệt đối không thuộc diện được áp dụng cơ chế này.
- Có sự phê duyệt của tổ chức: Không thể tự ý nghỉ việc hay tạm dừng làm việc để ra ngoài mở công ty. Mọi thủ tục từ đối tượng, điều kiện, thời hạn tạm rời vị trí, quan hệ công tác, chế độ bảo hiểm, quyền và nghĩa vụ cho đến việc tiếp nhận trở lại đơn vị cũ đều phải do cấp có thẩm quyền quản lý cán bộ quyết định theo hướng dẫn chi tiết của Ban Bí thư.
- Không thuộc vị trí có nguy cơ xung đột lợi ích cao: Viên chức dù không giữ chức vụ quản lý nhưng nếu đang làm việc tại các vị trí nhạy cảm, dễ nảy sinh lợi ích nhóm hoặc thâu tóm thông tin cơ mật thì cũng phải chịu sự thẩm tra kỹ lưỡng trước khi được cấp phép đầu tư.
3. Ranh giới sống còn: Kiểm soát xung đột lợi ích
Trọng tâm mang tính ràng buộc trách nhiệm cao nhất tại Quy định 224-QĐ/TW chính là quy tắc kiểm soát xung đột lợi ích được cụ thể hóa tại Điều 12, phối hợp chặt chẽ với nguyên tắc phòng ngừa tham nhũng tại Luật Phòng, chống tham nhũng 2018.
Theo đó, trong suốt thời gian tạm rời vị trí công tác hoặc khi thực hiện hoạt động đầu tư, đảng viên phải nhận diện và kiểm soát toàn diện các nhóm lợi ích:
- Lợi ích trực tiếp và gián tiếp: Lợi ích kinh tế thu được không chỉ giới hạn ở việc đảng viên đứng tên cá nhân, mà bao gồm cả lợi ích thực tế được thụ hưởng thông qua người thân, các pháp nhân trung gian hoặc bên được ủy quyền.
- Đánh giá mối liên hệ thực tế: Căn cứ vào mối liên hệ cụ thể giữa lợi ích kinh tế của đảng viên (hoặc người có liên quan) với chức trách, nhiệm vụ, vị trí công tác trước đây hoặc lĩnh vực của đơn vị công lập để xem xét nguy cơ lợi dụng uy tín, thông tin nội bộ nhằm tạo lợi thế cạnh tranh bất bình đẳng.
- Trách nhiệm báo cáo kịp thời: Khi phát sinh tình huống có xung đột lợi ích hoặc khi cấp ủy, lãnh đạo cơ quan yêu cầu giải trình, đảng viên có trách nhiệm báo cáo trung thực, ngay lập tức và tuyệt đối không được tham gia xử lý các công việc có phát sinh xung đột nếu chưa được cấp có thẩm quyền cho phép.
4. Các hình thức đầu tư kinh doanh khi vẫn đang công tác
Bên cạnh cơ chế tạm thời rời vị trí để trực tiếp điều hành công ty, Quy định 224-QĐ/TW cũng làm rõ quyền tham gia kinh doanh của đảng viên là viên chức không giữ chức vụ quản lý khi vẫn duy trì làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập:
- Đầu tư kinh doanh thụ động: Được quyền góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào các tổ chức kinh tế nhưng không thành lập và không tham gia điều hành, quản lý doanh nghiệp;
- Đầu tư thành lập nhưng ủy quyền quản lý: Được thành lập hoặc nắm cổ phần chi phối nhưng phải thuê hoặc ủy quyền cho người khác điều hành, bảo đảm hoàn thành 100% nhiệm vụ chuyên môn và chất lượng cung cấp dịch vụ công tại đơn vị cơ sở;
- Mọi hoạt động đầu tư nêu trên đều phải báo cáo và được cấp ủy, người đứng đầu đơn vị chấp thuận theo phân cấp quản lý.
5. Tình huống minh họa thực tiễn
Để hiểu rõ hơn về tính ứng dụng của quy định mới, hãy cùng xem xét một trường hợp điển hình:
Anh Hoàng Văn T là Đảng viên, viên chức nghiên cứu tại một Viện Nghiên cứu Công nghệ Sinh học thuộc nhà nước (không giữ chức danh lãnh đạo). Anh T cùng nhóm cộng sự đã hoàn thiện một sáng chế về chế phẩm sinh học phục vụ nông nghiệp sạch và mong muốn thành lập doanh nghiệp khởi nghiệp để sản xuất thương mại.
Giải pháp pháp lý:
- Theo Quy định 224-QĐ/TW, anh T có thể làm đơn báo cáo cấp ủy và lãnh đạo Viện để xin tạm thời rời vị trí công tác trong thời hạn 02 năm.
- Sau khi được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận bằng văn bản, anh T hoàn toàn được quyền đứng tên thành lập Công ty TNHH theo Luật Doanh nghiệp 2020 và giữ chức danh Giám đốc điều hành.
- Trong suốt quá trình này, công ty của anh T không được lợi dụng danh nghĩa, tài sản công của Viện khi chưa ký hợp đồng chuyển giao công nghệ minh bạch. Đồng thời, anh T phải định kỳ kê khai trung thực các lợi ích kinh tế nhằm loại trừ nguy cơ xung đột lợi ích. Hết thời hạn 02 năm, anh T có thể nộp đơn xin trở lại công tác nghiên cứu theo đúng thỏa thuận ban đầu.
Lời kết
Quy định 224-QĐ/TW ngày 14/10/2026 thể hiện tinh thần giải phóng sức sản xuất, khích lệ tinh thần đổi mới sáng tạo và làm giàu chính đáng trong đội ngũ đảng viên, cán bộ, viên chức. Nắm vững điều kiện, phạm vi được phép và tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực về kiểm soát xung đột lợi ích chính là chìa khóa để mỗi đảng viên vừa phát huy tốt tài năng kinh doanh, vừa giữ vững phẩm chất, uy tín của người làm việc trong bộ máy nhà nước.