Hệ thống công viên đô thị và dải cây xanh không đơn thuần tạo dựng cảnh quan sinh thái mà còn bao hàm khối lượng đồ sộ các công trình hạ tầng kỹ thuật, đường nội bộ, thiết bị chiếu sáng, vui chơi giải trí và phục vụ công cộng. Trong công tác quản lý tài sản công, vấn đề xác định danh mục tài sản hạ tầng công viên, cây xanh nào phải tính hao mòn, đối tượng nào bắt buộc phải trích khấu hao luôn là bài toán trọng tâm đối với các cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập được giao quản lý vận hành.
Căn cứ theo quy định tại Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017 và hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 115/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính, chế độ quản lý, tính hao mòn và trích khấu hao tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh đã được chuẩn hóa rất chặt chẽ, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các đơn vị.
1. Tiêu chuẩn xác định tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh là tài sản cố định
Để xác định một hạng mục hạ tầng có thuộc diện phải tính hao mòn hoặc trích khấu hao hay không, trước hết hạng mục đó phải thỏa mãn đầy đủ các điều kiện để được công nhận là tài sản cố định. Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 6 Thông tư 115/2026/TT-BTC, tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh được xác định là tài sản cố định khi đáp ứng đồng thời hai tiêu chuẩn cốt lõi:
- Có thời gian sử dụng từ 01 năm trở lên;
- Có nguyên giá từ 30.000.000 đồng (ba mươi triệu đồng) trở lên.
Đối với các tài sản, công cụ, dụng cụ hoặc thiết bị phụ trợ không đáp ứng đủ đồng thời hai tiêu chuẩn trên, đơn vị quản lý tài sản không hạch toán là tài sản cố định mà thực hiện theo dõi, hạch toán quản lý theo quy định của pháp luật về kế toán và các quy định pháp luật liên quan.
2. Những nhóm tài sản hạ tầng công viên, cây xanh thuộc diện phải tính hao mòn
Căn cứ khoản 1 Điều 5 và Điều 11 Thông tư 115/2026/TT-BTC, toàn bộ tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh hiện có tại cơ quan, đơn vị đủ tiêu chuẩn tài sản cố định đều thuộc đối tượng phải tính hao mòn theo định kỳ hàng năm, ngoại trừ trường hợp bắt buộc phải trích khấu hao hoặc nằm trong diện loại trừ luật định.
Cụ thể, các nhóm tài sản nằm trong diện áp dụng bao gồm:
- Công trình giao thông nội bộ trong công viên: Đường dạo bộ, cầu cảnh quan bộ hành, đường xe điện nội bộ, bãi đỗ xe trong khuôn viên công viên;
- Công trình hạ tầng kỹ thuật: Hệ thống cấp nước tưới tự động, hệ thống thoát nước mưa và thu gom nước thải, hệ thống điện chiếu sáng trang trí, trạm biến áp, mạng lưới viễn thông nội bộ;
- Công trình dịch vụ công cộng: Nhà điều hành, khu vệ sinh công cộng, chòi nghỉ dừng chân, sân khấu ngoài trời, quảng trường tổ chức sự kiện;
- Công trình phụ trợ: Tường rào, cổng bảo vệ, chòi bảo vệ, biển chỉ dẫn cảnh quan, kè bờ hồ cảnh quan trong công viên;
- Thiết bị trong công viên: Cụm dụng cụ thể dục thể thao ngoài trời, thiết bị trò chơi trẻ em, ghế băng, thùng rác thông minh, hệ thống camera an ninh giám sát;
- Thiết bị phụ trợ gắn với cây xanh: Hệ thống cọc chống khung kim loại cố định, giàn leo, cảm biến đo độ ẩm đất hoặc thiết bị chuyên dụng phục vụ việc theo dõi, bảo vệ cây xanh đô thị.
3. Khi nào tài sản hạ tầng công viên, cây xanh bắt buộc phải trích khấu hao?
Khác với việc tính hao mòn mang tính chất phân bổ giá trị hao mòn tài sản công ghi nhận trên sổ sách kế toán nhà nước, việc trích khấu hao áp dụng đối với các tài sản tham gia vào hoạt động cung cấp dịch vụ, kinh doanh nhằm thu hồi vốn đầu tư. Căn cứ khoản 2 Điều 11 Thông tư 115/2026/TT-BTC, trích khấu hao bắt buộc áp dụng đối với hai trường hợp sau:
- Tài sản do đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư quản lý: Áp dụng đối với các đơn vị đã tự chủ hoàn toàn nhóm 1. Tuy nhiên, quy định này sẽ không bắt buộc nếu giá sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công do đơn vị cung ứng theo định mức kinh tế kỹ thuật của Nhà nước chưa bao gồm chi phí khấu hao tài sản cố định;
- Tài sản được đưa vào khai thác, cung ứng dịch vụ thuộc đối tượng phải kết cấu chi phí khấu hao vào giá: Áp dụng khi đơn vị sử dụng tài sản hạ tầng công viên để kinh doanh dịch vụ ăn uống, trông giữ xe, dịch vụ giải trí có thu phí theo phương án giá đã được phê duyệt.
Về phương pháp thực hiện, khoản 2 Điều 12 Thông tư 115/2026/TT-BTC nêu rõ việc trích khấu hao tài sản hạ tầng công viên, cây xanh được thực hiện tương tự theo nguyên tắc trích khấu hao tài sản cố định áp dụng trong doanh nghiệp. Đơn vị phải phân bổ chi phí khấu hao chính xác cho từng hoạt động phát sinh để làm cơ sở tính giá thành dịch vụ.
Đặc biệt, đối với các tài sản hạ tầng phục vụ đa mục đích – vừa phục vụ công cộng miễn phí vừa có kết cấu một phần chi phí vào giá dịch vụ – khoản 3 Điều 12 Thông tư 115/2026/TT-BTC quy định đơn vị quản lý tài sản thực hiện cơ chế kết hợp: vừa tính hao mòn cho phần phục vụ công ích, vừa thực hiện trích khấu hao cho phần hoạt động dịch vụ.
4. Những đối tượng nào tuyệt đối KHÔNG tính hao mòn, trích khấu hao?
Quy định tài chính hiện hành phân biệt rạch ròi giữa công trình xây dựng nhân tạo và sinh vật tự nhiên cũng như đất đai. Các trường hợp sau đây hoàn toàn không phải thực hiện tính hao mòn hay khấu hao:
4.1. Cây xanh trong công viên và cây xanh đứng đang sống
Nhiều đơn vị thường lúng túng trong việc trích khấu hao các hàng cây cổ thụ, vườn ươm hoặc dải cây xanh đô thị. Căn cứ quy định tại các Điều 3, Điều 4 Thông tư 115/2026/TT-BTC, cây xanh trong công viên, cây xanh sử dụng công cộng đứng đang sống và cây xanh chuyên dụng đứng đang sống không tính hao mòn, trích khấu hao.
Lý do là cây xanh là thực thể sinh học phát triển theo thời gian, giá trị sinh thái và thẩm mỹ thường tăng lên thay vì mất đi. Dù vậy, đơn vị được giao quản lý vẫn có trách nhiệm thống kê, theo dõi số lượng, chủng loại trên Thuyết minh báo cáo tài chính và sổ sách kế toán theo quy chuẩn.
4.2. Quyền sử dụng đất và mặt nước công viên
Theo khoản 2 Điều 5 Thông tư 115/2026/TT-BTC, quyền sử dụng đất bao gồm cả diện tích mặt nước, hồ cảnh quan trong công viên không thực hiện tính hao mòn, trích khấu hao. Việc xác định nguyên giá, quản lý hồ sơ địa chính và biến động diện tích đất đai được áp dụng thống nhất theo hướng dẫn tại Thông tư 141/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính.
4.3. Các trường hợp ngoại lệ theo vòng đời tài sản
Theo khoản 3 Điều 11 Thông tư 115/2026/TT-BTC, các tài sản sau cũng chấm dứt hoặc không thực hiện trích khấu hao, tính hao mòn:
- Tài sản kết cấu hạ tầng đã tính đủ hao mòn hoặc đã khấu hao hết giá trị nhưng trên thực tế vẫn còn giá trị sử dụng tốt;
- Tài sản chưa tính hết hao mòn hoặc chưa trích hết khấu hao nhưng đã bị thiên tai, sự cố phá hủy, hư hỏng hoàn toàn không thể tiếp tục khắc phục để sử dụng;
- Tài sản kết cấu hạ tầng đang trong thời gian được cơ quan có thẩm quyền quyết định chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác cho đối tác bên ngoài theo hình thức đối tác công tư hoặc hợp đồng nhượng quyền.
5. Xử lý tài sản hết hao mòn hoặc không còn nhu cầu sử dụng như thế nào?
Trong thực tiễn vận hành công viên, không hiếm trường hợp một số hạng mục vui chơi, chòi nghỉ hoặc thiết bị kỹ thuật bị thay thế do quy hoạch hoặc đơn vị không còn nhu cầu sử dụng. Pháp luật quy định nguyên tắc xử lý rõ ràng tại khoản 3 Điều 7 Thông tư 115/2026/TT-BTC:
- Đối với tài sản không còn nhu cầu sử dụng nhưng chưa tính đủ hao mòn: Đơn vị phải tiếp tục quản lý, bảo quản an toàn tài sản và tiếp tục tính hao mòn hàng năm cho đến khi hoàn thành các thủ tục điều chuyển, thanh lý hoặc xử lý theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; tuy nhiên giai đoạn này không phải trích khấu hao.
- Đối với tài sản đã khấu hao hoặc tính đủ hao mòn nhưng vẫn tiếp tục sử dụng an toàn: Đơn vị tiếp tục theo dõi, bảo dưỡng định kỳ và tuyệt đối không được tự ý xóa khỏi sổ sách tài sản công.
Việc tính hao mòn tài sản kết cấu hạ tầng công viên, cây xanh được thực hiện định kỳ mỗi năm 01 lần vào tháng 12, trước khi khóa sổ kế toán lập báo cáo tài chính hàng năm. Nắm vững và thực hiện chuẩn xác các nguyên tắc nêu trên sẽ giúp các cơ quan, đơn vị quản lý công viên, cây xanh đô thị bảo đảm minh bạch nguồn vốn ngân sách, tránh rủi ro kiểm toán tài chính nhà nước.