Ngày 15/11/2024, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 152/2024/NĐ-CP. Đây là văn bản quan trọng sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 62/2015/NĐ-CP (đã được sửa đổi tại Nghị định 33/2020/NĐ-CP) quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự 2008.
Với mục tiêu hiện đại hóa quy trình, tăng cường tính minh bạch và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của các bên đương sự, Nghị định mới tập trung vào 3 trụ cột chính: Làm rõ các khái niệm pháp lý gây tranh cãi, đẩy mạnh chuyển đổi số và siết chặt quy trình xử lý tài sản đặc thù.
Mở rộng khái niệm "Trở ngại khách quan" - Điểm tựa pháp lý cho người dân
Trong thực tiễn thi hành án, việc xác định thời hiệu yêu cầu thi hành án thường gặp khó khăn do các quy định về "trở ngại khách quan" còn chung chung. Nghị định 152/2024/NĐ-CP đã cụ thể hóa các trường hợp này để tránh việc đương sự bị mất quyền yêu cầu thi hành án một cách oan uổng.
Các trường hợp mới được bổ sung bao gồm:
- Đương sự không nhận được bản án, quyết định mà không do lỗi của họ.
- Đương sự đang thực hiện nhiệm vụ tại vùng biên giới, hải đảo hoặc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
- Tổ chức là người được thi hành án hoặc người phải thi hành án đang trong quá trình hợp nhất, sáp nhập, chia, tách, giải thể, phá sản mà chưa xác định được người kế thừa quyền, nghĩa vụ.
- Lỗi của cơ quan xét xử, cơ quan thi hành án hoặc cơ quan khác dẫn đến việc đương sự không thể yêu cầu thi hành án đúng hạn.
Quy định này không chỉ tương thích với Bộ luật Dân sự 2015 mà còn thể hiện tinh thần nhân văn, bảo vệ quyền tiếp cận công lý của người dân trong mọi hoàn cảnh.
Chuyển đổi số mạnh mẽ: Thông báo qua VNeID và xác minh dữ liệu dân cư
Điểm đột phá nhất của Nghị định lần này chính là việc tích hợp công nghệ vào quy trình nghiệp vụ. Kể từ ngày 01/01/2025, cơ quan thi hành án dân sự được phép thực hiện thông báo thi hành án thông qua ứng dụng định danh điện tử VNeID.
Cụ thể, nếu đương sự đồng ý nhận thông báo bằng phương thức điện tử, các văn bản từ lần thứ hai trở đi sẽ được gửi trực tiếp qua tài khoản VNeID hoặc Trang thông tin điện tử của Cục Thi hành án dân sự. Điều này giúp loại bỏ tình trạng đương sự cố tình né tránh, không nhận văn bản giấy, đồng thời tiết kiệm đáng kể chi phí và thời gian cho ngân sách nhà nước.
Bên cạnh đó, Chấp hành viên có quyền khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác để xác minh điều kiện thi hành án. Việc này giúp ngăn chặn hiệu quả hành vi tẩu tán tài sản, đảm bảo tính chính xác tuyệt đối khi kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án.
Siết chặt kỷ cương trong đấu giá tài sản và xử lý chứng khoán
Đối với các loại tài sản đặc thù như chứng khoán, Nghị định 152/2024/NĐ-CP đưa ra quy trình phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thi hành án và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). Việc kê biên, phong tỏa và bán chứng khoán (cả niêm yết và chưa niêm yết) sẽ được thực hiện theo lệnh của Chấp hành viên, đảm bảo giá trị tài sản được thu hồi tối đa theo biến động thị trường.
Về công tác đấu giá tài sản, Nghị định quy định thời hạn nghiêm ngặt:
- 30 ngày: Là thời hạn tối đa để người mua trúng đấu giá nộp đủ tiền vào tài khoản của cơ quan thi hành án.
- 60 ngày: Là thời hạn cơ quan thi hành án phải hoàn thành việc giao tài sản cho người mua kể từ ngày nộp đủ tiền (trừ trường hợp bất khả kháng).
Những con số cụ thể này sẽ chấm dứt tình trạng "ngâm" tài sản sau đấu giá, bảo vệ quyền lợi của người mua ngay tình và đẩy nhanh tiến độ giải quyết các vụ án tồn đọng.
Lời khuyên pháp lý cho đương sự
Với việc Nghị định 152/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, người dân và doanh nghiệp cần chủ động:
- Cập nhật thông tin cá nhân chính xác trên ứng dụng VNeID để nhận thông báo kịp thời.
- Nắm vững các quy định về trở ngại khách quan để bảo vệ quyền yêu cầu thi hành án khi gặp sự cố ngoài ý muốn.
- Chủ động phối hợp xác minh tài sản để được hưởng các chính sách miễn, giảm phí thi hành án hoặc thỏa thuận thi hành án theo quy định.
Việc hiểu rõ luật không chỉ giúp bảo vệ tài sản cá nhân mà còn góp phần xây dựng một hệ thống tư pháp minh bạch, thượng tôn pháp luật.