Bối cảnh thực thi công tác phòng, chống tin giả trên không gian mạng
Trong bối cảnh thông tin số bùng nổ mạnh mẽ, việc kiểm soát và ngăn chặn tin giả, tin sai sự thật trở thành nhiệm vụ cấp bách nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Văn bản Nghị định 328/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 05/10/2026 đã thiết lập một hành lang pháp lý nghiêm ngặt, quy định rõ ràng về cách thức cơ quan chức năng nhận diện, gắn nhãn và công bố các loại thông tin độc hại này.
1. Sáu hình thức công bố và cảnh báo tin giả chính thức
Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 11 Nghị định 328/2026/NĐ-CP, việc công bố tin giả không chỉ dừng lại ở các thông báo trực tuyến mà còn được triển khai đa kênh để đảm bảo mọi đối tượng bị ảnh hưởng đều tiếp cận được thông tin xác thực. Tùy vào tính chất và mức độ nghiêm trọng, cơ quan có thẩm quyền sẽ lựa chọn một hoặc nhiều hình thức sau:
- Thông báo tại khu dân cư: Gửi trực tiếp đến nơi cư trú của cá nhân, tổ chức phát tán tin giả hoặc khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thông tin đó.
- Thông báo tại nơi làm việc: Gửi đến cơ quan, tổ chức nơi đối tượng vi phạm đang công tác hoặc làm việc.
- Trang thông tin điện tử của đơn vị: Công bố công khai trên cổng thông tin hoặc ứng dụng công khai của cơ quan, đơn vị tiếp nhận và xử lý.
- Hệ thống kiểm chứng quốc gia: Theo khoản 12 Điều 17 Nghị định 328/2026/NĐ-CP, việc công bố được thực hiện trực tiếp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Công an, ứng dụng định danh điện tử VNeID và các kênh truyền thông chuyên trách phục vụ phòng chống tin giả.
- Phương tiện truyền thông đại chúng: Áp dụng đối với các tin giả có nguy cơ gây khủng hoảng truyền thông hoặc đe dọa an ninh kinh tế, an ninh quốc gia và an toàn xã hội.
- Công bố chính thức cấp Nhà nước: Đối với các thông tin ảnh hưởng trực tiếp đến chủ trương, đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, Bộ Công an sẽ chủ trì phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao để đưa ra thông cáo chính thức.
2. Quy trình gắn nhãn "TIN GIẢ, TIN SAI SỰ THẬT" nghiêm ngặt
Trước khi một thông tin được công bố rộng rãi ra công chúng, nội dung đó bắt buộc phải trải qua quy trình kiểm chứng, xác minh vô cùng khắt khe. Quy định tại Điều 10 Nghị định 328/2026/NĐ-CP nêu rõ việc gắn nhãn là thủ tục bắt buộc đối với các nhóm đối tượng sau:
- Tin giả, tin sai sự thật chứa nội dung mà công dân được tiếp cận theo quy định chung.
- Thông tin mà công dân được quyền tiếp cận có điều kiện và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Tiếp cận thông tin 2026.
- Tin giả, tin sai sự thật do hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra nhưng chưa thực hiện gắn nhãn nhận diện nguồn gốc theo chuẩn kỹ thuật.
Việc gắn nhãn cảnh báo được thực hiện bằng cách đánh dấu rõ ràng, hiển thị biểu tượng cảnh báo hoặc dòng chữ “TIN GIẢ, TIN SAI SỰ THẬT”. Thời hạn thực hiện gắn nhãn là trong vòng 24 giờ kể từ thời điểm cơ quan chức năng có thẩm quyền kết luận chính thức. Đối với thông tin thuộc danh mục công dân không được tiếp cận, cơ quan chức năng sẽ không gắn nhãn mà trực tiếp tiến hành biện pháp ngăn chặn, xử lý kỹ thuật.
3. Phân loại xử lý: Trường hợp nào công bố, trường hợp nào chỉ ngăn chặn và gỡ bỏ?
Pháp luật hiện hành quy định rất rõ ràng rằng không phải mọi tin giả đều được công bố công khai ra cộng đồng. Theo quy định tại khoản 2 Điều 11 Nghị định 328/2026/NĐ-CP kết hợp với việc phân loại thông tin tại khoản 2 Điều 4 của văn bản này, việc xử lý được triển khai cụ thể như sau:
- Đối với tin giả chứa thông tin công dân được tiếp cận: Cơ quan chức năng tiến hành gắn nhãn và công bố, cảnh báo rộng rãi trên các phương tiện truyền thông để định hướng dư luận chính xác.
- Đối với tin giả chứa thông tin công dân tiếp cận có điều kiện: Việc công bố phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật tiếp cận thông tin. Trong trường hợp không thể công bố rộng rãi, cơ quan chức năng sẽ phát đi cảnh báo để các tổ chức, cá nhân thận trọng, tuyệt đối không đăng tải hoặc tiếp tay chia sẻ.
- Đối với tin giả chứa thông tin công dân không được tiếp cận: Tuyệt đối không công bố, cảnh báo mà lập tức áp dụng ngay các biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ để ngăn chặn, bóc gỡ và loại bỏ hoàn toàn khỏi môi trường mạng nhằm bảo vệ an ninh quốc phòng và bí mật nhà nước.
Trường hợp thông tin qua kiểm chứng chưa đủ điều kiện để xác thực độ chính xác, cơ quan chức năng sẽ đưa ra khuyến cáo để người dân thận trọng, không vội vàng lan truyền.
4. Thời hạn quy định đối với việc công bố và cảnh báo tin giả
Tính kịp thời là yếu tố sống còn trong công tác dập tắt khủng hoảng truyền thông. Căn cứ theo khoản 4 Điều 11 Nghị định 328/2026/NĐ-CP, thời hạn công bố, cảnh báo được chia thành 2 mức độ rõ rệt:
- Công bố ngay lập tức sau khi gắn nhãn: Áp dụng đối với các tin giả, tin sai sự thật gây hậu quả hoặc có nguy cơ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Đây là những thông tin có khả năng đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội, xúc phạm nghiêm trọng uy tín lãnh đạo Đảng và Nhà nước, kích động bạo lực hoặc gây hoang mang diện rộng.
- Công bố trong thời hạn 12 giờ làm việc kể từ khi gắn nhãn: Áp dụng đối với nhóm tin giả nguy hại có phạm vi ảnh hưởng hẹp hơn, xâm phạm trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, uy tín, danh dự của các tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân cụ thể.
5. Trách nhiệm bóc gỡ và làm sạch không gian mạng
Việc công bố cảnh báo phải đi liền với việc loại bỏ tận gốc nguồn cơn thông tin độc hại. Quy định tại Điều 12 Nghị định 328/2026/NĐ-CP xác định rõ cơ quan quản lý nhà nước có quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn hoặc yêu cầu các chủ thể liên quan phải gỡ bỏ nội dung vi phạm.
Đặc biệt, các cơ quan báo chí, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ viễn thông và các nền tảng xuyên biên giới phải có trách nhiệm chủ động ngăn chặn không cho phát tán và gỡ bỏ ngay lập tức tin giả khi nhận được yêu cầu. Mọi cá nhân, tổ chức cố tình lưu trữ, phát tán thông tin đã được cảnh báo sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.
Người dân khi phát hiện các nguồn tin có dấu hiệu giả mạo nên chủ động tra cứu trên ứng dụng VNeID hoặc thông báo tới các kênh tiếp nhận phản ánh chính thống, góp phần xây dựng một môi trường mạng văn minh và an toàn.