Trong thực tiễn tác nghiệp báo chí, không ít trường hợp phóng viên, cơ quan báo chí tham dự các diễn đàn, tọa đàm khoa học hay hội nghị tổng kết đã lấy ý kiến phát biểu của các chuyên gia, diễn giả, lãnh đạo rồi tự ý biên tập, đặt câu hỏi giả định để biến thành một bài viết dưới dạng phỏng vấn độc quyền mà chưa hề có sự trao đổi hay đồng ý từ phía người nói. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng đạo đức người làm báo mà còn là hành vi vi phạm pháp luật bị chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc.
Vậy quy định pháp luật hiện hành xử lý thế nào đối với hành vi tự ý chuyển phát biểu tại hội nghị thành bài phỏng vấn? Mức xử phạt tài chính là bao nhiêu và cơ quan báo chí vi phạm phải khắc phục hậu quả ra sao? Cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
1. Tự ý biến phát biểu tại hội nghị, hội thảo thành bài phỏng vấn bị phạt bao nhiêu?
Phỏng vấn báo chí là một thể loại báo chí đặc thù, đòi hỏi sự thỏa thuận, đồng ý và tương tác rõ ràng giữa người phỏng vấn và người trả lời phỏng vấn. Việc tham dự một cuộc họp, hội thảo mở hoặc cuộc gặp gỡ thông thường rồi tự ý "gọt giũa", dựng câu hỏi và ghép lời phát biểu của người khác thành bài phỏng vấn mà không xin phép là hành vi xâm phạm quyền của người cung cấp thông tin.
Căn cứ theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 15 Nghị định 367/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực báo chí, hành vi:
"Sử dụng ý kiến phát biểu tại hội nghị, hội thảo, các cuộc gặp gỡ, trao đổi, nói chuyện để chuyển thành bài phỏng vấn khi chưa được sự đồng ý của người phát biểu;"
Hành vi này sẽ bị áp dụng mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng.
Cần lưu ý rằng, theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 367/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền nêu trên áp dụng đối với tổ chức (cơ quan báo chí, tòa soạn, tạp chí điện tử vi phạm). Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính, mức phạt tiền đối với cá nhân phóng viên, nhà báo bằng 1/2 mức phạt tiền đối với tổ chức.
Như vậy, mức xử phạt tiền cụ thể được phân định như sau:
- Đối với tổ chức vi phạm: Bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng (mức phạt trung bình là 12.500.000 đồng).
- Đối với cá nhân vi phạm: Bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.500.000 đồng (mức phạt trung bình là 6.250.000 đồng).
2. Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc xin lỗi công khai và gỡ bỏ bài viết vi phạm
Không dừng lại ở việc bị phạt tiền, hành vi tự ý chuyển phát biểu thành bài phỏng vấn còn làm tổn hại đến danh dự, uy tín cũng như quan điểm chính thống của người phát biểu, bởi lẽ ngữ cảnh của một phát biểu tại hội thảo rất khác so với ngữ cảnh của một bài phỏng vấn trực diện. Do đó, pháp luật đặt ra các biện pháp chế tài khắc phục hậu quả rất chặt chẽ.
Theo quy định tại khoản 3 Điều 15 Nghị định 367/2026/NĐ-CP, ngoài hình thức xử phạt tiền, tổ chức hoặc cá nhân có hành vi vi phạm còn bị áp dụng đồng thời các biện pháp khắc phục hậu quả sau:
- Buộc xin lỗi công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng: Quy định tại điểm b khoản 3 Điều 15. Cơ quan báo chí phải đăng tải lời xin lỗi người phát biểu một cách công khai, rõ ràng trên chính ấn phẩm, chuyên trang đã xuất bản bài viết hoặc trên các phương tiện thông tin đại chúng theo chỉ đạo của cơ quan quản lý.
- Buộc gỡ bỏ tin, bài trên báo chí điện tử, phát thanh, truyền hình có nội dung vi phạm: Quy định tại điểm c khoản 3 Điều 15. Toàn bộ nội dung bài phỏng vấn "ngụy tạo" này phải được xóa bỏ hoàn toàn khỏi hệ thống dữ liệu điện tử, các trang mạng xã hội trực thuộc tờ báo cũng như dừng phát sóng trên truyền hình, phát thanh.
Biện pháp này nhằm trả lại sự thật khách quan cho sự việc và bảo đảm uy tín cá nhân của người đã tham gia đóng góp ý kiến tại hội thảo, hội nghị.
3. Thời hiệu xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm là bao lâu?
Rất nhiều trường hợp băn khoăn: Nếu bài phỏng vấn trái phép đã được đăng tải từ lâu thì sau bao lâu người vi phạm sẽ không còn bị xử phạt hành chính?
Vấn đề này được điều chỉnh cụ thể tại Điều 4 Nghị định 367/2026/NĐ-CP như sau:
- Về thời hiệu chung: Theo khoản 1 Điều 4, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực báo chí là 02 năm.
- Về cách xác định thời điểm tính thời hiệu: Theo điểm a khoản 2 Điều 4 kết hợp cùng điểm a khoản 3 Điều 4, hành vi đăng, phát nội dung thông tin trên báo chí thuộc nhóm hành vi vi phạm hành chính đã kết thúc. Thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm chính là thời điểm đăng, phát nội dung thông tin trên báo chí, bản tin, đặc san.
Như vậy, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi tự ý biến bài phát biểu thành bài phỏng vấn là 02 năm, và mốc thời gian bắt đầu tính thời hiệu chính là ngày bài viết vi phạm được xuất bản, in ấn hoặc phát sóng lần đầu tiên. Hết thời hạn 02 năm kể từ ngày đăng phát, cơ quan quản lý sẽ không ban hành quyết định phạt tiền nhưng vẫn có thể áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả nếu cần thiết theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
4. Những nguyên tắc tác nghiệp nhà báo và cơ quan báo chí cần lưu ý
Để đảm bảo tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật và giữ vững uy tín của cơ quan truyền thông, phóng viên và biên tập viên cần lưu ý một số nguyên tắc tác nghiệp cốt lõi sau:
- Phân định rạch ròi giữa tin phản ánh hội nghị và bài phỏng vấn: Khi tham dự hội nghị, hội thảo, phóng viên hoàn toàn có quyền trích dẫn phát biểu của đại biểu, diễn giả dưới hình thức tường thuật, trích dẫn phát biểu có ghi rõ nguồn ("Phát biểu tại hội thảo X, ông A cho biết..."). Tuyệt đối không tự ý gán ghép thành hình thức hỏi - đáp (Q&A) nếu chưa được người nói đồng ý.
- Xin phép trước khi biên tập thành phỏng vấn chuyên sâu: Trường hợp muốn khai thác sâu hơn bài phát biểu thành bài phỏng vấn độc quyền, phóng viên phải trực tiếp liên hệ, gửi câu hỏi bổ sung và nhận được sự đồng thuận của người phát biểu trước khi đăng tải.
- Tôn trọng quyền xem lại nội dung trả lời: Nếu người phát biểu hoặc người trả lời phỏng vấn có yêu cầu xem lại nội dung trước khi xuất bản, cơ quan báo chí phải tạo điều kiện thực hiện theo đúng quy định tại điểm b khoản 2 Điều 15 Nghị định 367/2026/NĐ-CP để tránh nguy cơ bị xử phạt vì phản ánh sai lệch ý kiến của người được phỏng vấn.
Việc nắm rõ và tuân thủ các quy định tại Nghị định 367/2026/NĐ-CP không chỉ giúp các cơ quan báo chí phòng tránh rủi ro pháp lý, án phạt tiền bạc mà còn là thước đo chuẩn mực cho sự chuyên nghiệp và tính chính trực trong hoạt động báo chí nước nhà.