Trong kỷ nguyên bùng nổ truyền thông số và báo chí điện tử hiện nay, việc đưa tin nhanh nhạy, thu hút độc giả là mục tiêu của nhiều cơ quan báo chí. Tuy nhiên, ranh giới giữa quyền tác nghiệp báo chí phục vụ lợi ích công cộng và hành vi xâm phạm đời sống riêng tư của cá nhân đôi khi rất mong manh. Nhằm tăng cường kỷ cương, bảo đảm quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ, chế tài xử lý vi phạm hành chính đối với hành vi tiết lộ bí mật đời tư trên các phương tiện thông tin đại chúng đã được quy định vô cùng chặt chẽ.
Quy định pháp luật về hành vi tiết lộ bí mật đời tư trên báo chí
Căn cứ theo quy định tại điểm h khoản 3 Điều 14 Nghị định 367/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực báo chí (có hiệu lực từ ngày 26/9/2026), hành vi vi phạm về đăng, phát nội dung thông tin trên báo chí, bản tin, đặc san liên quan đến đời tư cá nhân bị chế tài nghiêm khắc:
Điều 14. Vi phạm quy định về đăng, phát nội dung thông tin trên báo chí, bản tin, đặc san 3. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây: ... h) Tiết lộ bí mật đời tư của cá nhân nhưng không được sự đồng ý của cá nhân đó;
Như vậy, cơ quan báo chí hoặc tổ chức phát hành nội dung thông tin khi đăng tải, phát sóng các thông tin thuộc về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân mà chưa có sự đồng ý hợp pháp của chủ thể sẽ bị áp dụng mức phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
Theo nguyên tắc xử phạt tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 367/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền nêu trên là mức phạt áp dụng đối với tổ chức. Trường hợp cá nhân (như phóng viên, nhà báo hoạt động độc lập hoặc cá nhân chịu trách nhiệm trực tiếp) thực hiện cùng hành vi vi phạm thì mức phạt tiền bằng một nửa mức phạt đối với tổ chức, tương đương từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
Báo chí cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật khi khai thác thông tin đời sống riêng tư (ảnh minh họa)
Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc xin lỗi công khai và gỡ bỏ bài viết
Không chỉ dừng lại ở việc bị phạt tiền, hậu quả pháp lý đối với cơ quan, tổ chức có hành vi xâm phạm đời tư trên báo chí còn bao gồm các biện pháp khắc phục hậu quả mang tính bắt buộc. Cụ thể, theo quy định tại điểm b và điểm c khoản 11 Điều 14 Nghị định 367/2026/NĐ-CP, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm buộc phải:
- Buộc xin lỗi công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng để khắc phục danh dự, uy tín đã bị ảnh hưởng của cá nhân;
- Buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm đã đăng, phát trên báo chí điện tử, phát thanh, truyền hình hoặc thu hồi xuất bản phẩm có chứa nội dung vi phạm.
Việc áp dụng đồng thời hình thức phạt tiền và buộc khắc phục hậu quả thể hiện tính răn đe mạnh mẽ, đồng thời ngăn chặn kịp thời sự lan truyền của những thông tin sai lệch hoặc gây tổn hại đến cuộc sống của nạn nhân trên không gian mạng.
So sánh với quy định trước đây: Tính kế thừa và tính nhất quán
Trước khi Nghị định 367/2026/NĐ-CP có hiệu lực, lĩnh vực này được điều chỉnh theo điểm i khoản 3 Điều 8 Nghị định 119/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 14/2022/NĐ-CP). Khi đó, khung phạt tiền đối với hành vi tiết lộ bí mật đời tư cá nhân cũng dao động từ 20 đến 40 triệu đồng đối với tổ chức, kèm theo các biện pháp cải chính, xin lỗi và gỡ bỏ thông tin vi phạm theo khoản 10 Điều 8.
Có thể thấy rằng mức tiền phạt cơ bản không thay đổi, tuy nhiên quy định mới trong văn bản năm 2026 đã chuẩn hóa quy trình thanh tra, xử lý vi phạm, đồng thời phân định rõ ràng hơn trách nhiệm của từng chủ thể trong kỷ nguyên số hóa báo chí truyền thông.
Bí mật đời tư được hiểu như thế nào dưới góc độ pháp lý?
Để tránh rơi vào vi phạm, các nhà báo, biên tập viên và người làm truyền thông cần nắm vững khái niệm về đời sống riêng tư. Theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Báo chí 2016, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.
Các thông tin sau đây nếu chưa được đương sự chấp thuận thì tuyệt đối không được tự ý công khai:
- Tình trạng sức khỏe, bệnh án cá nhân: Bao gồm hồ sơ bệnh án, thông tin nhiễm bệnh, tình trạng điều trị y tế;
- Mối quan hệ gia đình, đời sống hôn nhân: Các tranh chấp nội bộ gia đình, chuyện riêng tư trong tình cảm không mang yếu tố tội phạm hoặc không liên quan đến lợi ích quốc gia;
- Hình ảnh riêng tư: Việc sử dụng hình ảnh cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ các trường hợp ngoại lệ luật định như hoạt động hội nghị, sự kiện công cộng mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm;
- Thông tin tài chính, tài sản cá nhân: Trừ trường hợp phải kê khai, công khai tài sản theo quy định về phòng chống tham nhũng đối với cán bộ, công chức.
Khuyến nghị dành cho người làm báo và cơ quan truyền thông
Trong quá trình tác nghiệp, người làm báo cần lưu ý những nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm tuân thủ đúng quy định pháp luật:
- Luôn có sự đồng ý rõ ràng: Khi phỏng vấn hoặc đưa tin về đời sống cá nhân, nhà báo cần lưu giữ bằng chứng về sự đồng ý của nhân vật (văn bản xác nhận, ghi âm, ghi hình thỏa thuận);
- Ẩn danh và làm mờ các chi tiết nhạy cảm: Trong các vụ việc điều tra hoặc phản ánh hiện tượng tiêu cực nhưng có yếu tố đời tư cá nhân, cần mã hóa danh tính (viết tắt tên họ, làm mờ mặt, thay đổi giọng nói nếu phát thanh/truyền hình);
- Đặc biệt lưu ý khi thông tin về trẻ em: Thông tin đời tư của người chưa thành niên được bảo vệ ở cấp độ cao nhất theo Luật Trẻ em; mọi hành vi tiết lộ danh tính trẻ em vi phạm pháp luật hoặc là nạn nhân bị bạo lực, xâm hại đều bị xử lý nghiêm minh;
- Rà soát kiểm duyệt trước khi xuất bản: Ban biên tập cần xây dựng quy trình kiểm duyệt đa tầng để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các nội dung có nguy cơ xâm phạm đời tư trước khi phát hành đến công chúng.