Nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch nhưng vẫn bảo đảm an toàn thông tin và hiệu quả hoạt động tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư 16/2026/TT-TANDTC quy định về công khai hoạt động của Tòa án nhân dân (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/10/2026). Một trong những điểm cốt lõi nhận được sự quan tâm lớn của người dân và giới pháp lý là các căn cứ pháp lý cho phép cơ quan Tòa án từ chối cung cấp thông tin.
Khi nào người dân có quyền yêu cầu Tòa án cung cấp thông tin?
Theo quy định tại Điều 5 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC, Tòa án có nghĩa vụ công khai rộng rãi nhiều nhóm thông tin phục vụ nhu cầu tra cứu, giám sát của người dân và cơ quan, tổ chức. Các nội dung công khai bao gồm:
- Thông tin về hoạt động xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc: Thụ lý các vụ án hình sự, hành chính, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, phá sản, xử lý hành chính, cai nghiện bắt buộc...
- Thông tin tiến trình tố tụng: Lịch thụ lý đơn đề nghị, kiến nghị giám đốc thẩm, tái thẩm; lịch mở phiên tòa, phiên họp và nội quy phiên tòa.
- Văn bản tố tụng có hiệu lực: Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật (trừ các trường hợp thuộc danh mục bí mật hoặc bảo vệ người chưa thành niên theo quy định).
- Thông tin hành chính - tư pháp khác: Hoạt động tiếp công dân, thủ tục hành chính tư pháp, công tác phát triển án lệ, xây dựng pháp luật, thanh tra...
Quy trình yêu cầu cung cấp thông tin được thực hiện theo Điều 8 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC. Chậm nhất 12 ngày kể từ khi nhận được yêu cầu hợp lệ, Tòa án phải cung cấp thông tin. Trường hợp phức tạp có thể gia hạn tối đa 12 ngày nhưng phải thông báo bằng văn bản.
4 trường hợp Tòa án được quyền từ chối cung cấp thông tin
Mặc dù nguyên tắc chung là tạo điều kiện tối đa cho người dân tiếp cận thông tin, căn cứ theo Điều 9 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC, Tòa án nhân dân có quyền từ chối cung cấp thông tin trong 4 trường hợp cụ thể sau đây:
1. Thông tin vi phạm nguyên tắc công khai hoặc không thuộc danh mục được phép công khai
Tòa án sẽ từ chối nếu việc cung cấp thông tin vi phạm các nguyên tắc tại Điều 3 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC. Cụ thể bao gồm:
- Xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc; làm lộ bí mật nhà nước, bí mật điều tra, bí mật công tác, bí mật nghề nghiệp hay bí mật kinh doanh.
- Xâm phạm đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, dữ liệu cá nhân, quyền lợi của người chưa thành niên.
- Yêu cầu cung cấp thông tin về các cuộc họp nội bộ của Tòa án hoặc các tài liệu do Tòa án soạn thảo chỉ nhằm phục vụ công việc nội bộ.
2. Thông tin không thuộc trách nhiệm cung cấp của Tòa án
Mỗi cơ quan trong hệ thống bộ máy nhà nước có phân công nhiệm vụ và thẩm quyền quản lý dữ liệu riêng. Nếu người dân gửi yêu cầu xin cung cấp các thông tin thuộc thẩm quyền quản lý của cơ quan công an, viện kiểm sát, cơ quan thi hành án hoặc các bộ ngành khác, Tòa án sẽ từ chối do không thuộc trách nhiệm cung cấp.
3. Thông tin đã được cung cấp hai lần cho chính người yêu cầu
Để hạn chế tình trạng lãng phí nguồn lực hành chính và trùng lặp yêu cầu, Tòa án có quyền từ chối nếu thông tin đó đã được cung cấp 02 lần trước đó cho chính cá nhân, tổ chức gửi yêu cầu. Tuy nhiên, quy định cũng mở ra ngoại lệ: nếu người yêu cầu chứng minh được lý do chính đáng (như mất mát tài liệu do thiên tai, sự cố bất khả kháng...), Tòa án vẫn sẽ xem xét hỗ trợ cung cấp lại.
4. Yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng hoặc ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của Tòa án
Trường hợp thông tin được yêu cầu có khối lượng quá lớn, đòi hỏi tổng hợp, thống kê vượt quá nguồn lực thực tế hoặc việc xử lý yêu cầu gây gián đoạn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác xét xử và vận hành thường nhật của Tòa án thì yêu cầu đó sẽ bị từ chối.
Từ chối cung cấp thông tin phải lập thành văn bản
Cần đặc biệt lưu ý, việc từ chối cung cấp thông tin không được thực hiện bằng lời nói hay thông báo miệng tùy tiện. Theo quy định tại khoản 2 Điều 8 Thông tư 16/2026/TT-TANDTC, khi từ chối, Tòa án bắt buộc phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ căn cứ, lý do từ chối.
Điều này giúp người dân nắm rõ nguyên nhân, đồng thời bảo đảm quyền khiếu nại, giám sát đối với các quyết định hành chính - tư pháp của Tòa án theo đúng quy định pháp luật.