Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi mới nhất chính thức được công bố với quy mô gồm 13 chương và 105 điều. Đây được đánh giá là bước hoàn thiện thể chế pháp lý quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, tối ưu hóa việc quản lý và khai thác nguồn lực đất đai quốc gia trong giai đoạn mới.
Khẳng định vững chắc nguyên tắc sở hữu toàn dân về đất đai
Dự thảo tiếp tục nhất quán nguyên tắc cốt lõi: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Phạm vi điều chỉnh của dự thảo bao quát toàn bộ các hoạt động liên quan đến chế độ quản lý, sử dụng đất; quyền và trách nhiệm của Nhà nước; cũng như quyền, nghĩa vụ của công dân, hộ gia đình và tổ chức sử dụng đất.
Về phân loại đất đai, dự thảo thực hiện tinh gọn và hệ thống hóa thành 03 nhóm chính bao gồm: nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất dự trữ phát triển. Đồng thời, dự thảo quy định danh mục các hành vi bị nghiêm cấm khắt khe nhằm duy trì trật tự pháp luật đất đai, bao gồm:
- Hành vi lấn đất, chiếm đất, hủy hoại đất hoặc làm suy giảm chất lượng đất.
- Thực hiện giao dịch quyền sử dụng đất mà không đăng ký biến động với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước.
- Cản trở, gây khó khăn cho việc thực hiện quyền hợp pháp của người sử dụng đất theo quy định.
Điểm nóng phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm lớn nhất từ giới chuyên gia và người dân nằm tại Điều 17 của dự thảo. Quy định này đề xuất 02 phương án về thẩm quyền thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất và cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.
Dự thảo hướng tới việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho chính quyền địa phương nhằm nâng cao tính chủ động, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát từ cấp trung ương.
Nâng cao quyền lợi và nghĩa vụ của người sử dụng đất
Dự thảo quy định chi tiết khung pháp lý điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất tương ứng với từng hình thức sử dụng đất cụ thể (như giao đất có thu tiền, giao đất không thu tiền, hoặc thuê đất trả tiền hằng năm/trả tiền một lần). Các điều kiện thực hiện các quyền dân sự về đất đai như chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, tặng cho, thế chấp và góp vốn bằng quyền sử dụng đất được thiết kế minh bạch, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người dân và doanh nghiệp.
Các nhóm nội dung trọng tâm khác được quy định bài bản bao gồm:
- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Tăng tính công khai, minh bạch và khả thi trong việc lập quy hoạch các cấp.
- Thu hồi, trưng dụng đất và bồi thường tái định cư: Đảm bảo nguyên tắc người có đất bị thu hồi có chỗ ở mới và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
- Tài chính đất đai và bảng giá đất: Xây dựng bảng giá đất theo thị trường, bỏ khung giá đất cũ nhằm phản ánh đúng giá trị thực tế.
- Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai: Đẩy mạnh chuyển đổi số, tích hợp cơ sở dữ liệu đất đai tập trung, phục vụ tra cứu công khai.
Lộ trình thay thế Luật Đất đai 2024
Theo quy định tại Điều 98 của dự thảo, văn bản này dự kiến chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Khi văn bản chính thức có hiệu lực, Luật Đất đai số 31/2024/QH15 cùng các luật sửa đổi, bổ sung liên quan sẽ hết hiệu lực thi hành, ngoại trừ các quy định chuyển tiếp được nêu chi tiết tại điều khoản thi hành.