Từ ngày 01/7/2026, Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 (Luật số 118/2025/QH15) chính thức có hiệu lực thi hành. Đây là một cột mốc pháp lý quan trọng, mang tính đột phá trong nỗ lực chuyển đổi số quốc gia và cải cách thủ tục hành chính tại Việt Nam. Trong đó, những sửa đổi, bổ sung trực tiếp vào Luật Căn cước 2023 hứa hẹn sẽ thay đổi hoàn toàn cách thức tương tác giữa người dân và các cơ quan quản lý nhà nước.
Dưới đây là phân tích chuyên sâu và chi tiết về 04 thay đổi cốt lõi liên quan đến thẻ Căn cước và ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) mà mọi công dân cần nắm rõ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Ứng dụng VNeID và thẻ Căn cước điện tử sẽ trở thành công cụ giao dịch số toàn diện từ ngày 01/07/2026 (ảnh minh họa)
1. Nghiêm cấm yêu cầu xuất trình giấy tờ vật lý khi đã tích hợp trên VNeID
Một trong những điểm mới mang tính "cách mạng" và được người dân mong chờ nhất chính là việc bổ sung hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực căn cước. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 5 Luật số 118/2025/QH15 đã bổ sung thêm khoản 10 Điều 7 Luật Căn cước 2023 với nội dung nghiêm cấm hành vi:
"Yêu cầu công dân xuất trình giấy tờ đã được tích hợp vào căn cước điện tử, ứng dụng định danh quốc gia để giải quyết thủ tục hành chính, trừ trường hợp thông tin công dân cung cấp không thống nhất với thông tin đã được tích hợp hoặc pháp luật có quy định khác."
Đồng thời, tại khoản 6 Điều 5 Luật số 118/2025/QH15 cũng bổ sung thêm khoản 3 Điều 33 Luật Căn cước 2023 nhằm đồng bộ hóa nguyên tắc này:
"Trường hợp người được cấp căn cước điện tử đã xuất trình căn cước điện tử theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thì cơ quan, tổ chức, cá nhân đó không được yêu cầu người được cấp căn cước điện tử xuất trình giấy tờ hoặc cung cấp thông tin đã được tích hợp vào căn cước điện tử."
Ý nghĩa thực tiễn và giải quyết "điểm nghẽn" hành chính
Trước thời điểm ngày 01/7/2026, mặc dù Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương về việc sử dụng thông tin tích hợp trên VNeID thay thế cho giấy tờ giấy, tuy nhiên trên thực tế vẫn tồn tại một "khoảng trống pháp lý". Điều 7 Luật Căn cước 2023 ban đầu chỉ quy định 09 nhóm hành vi bị nghiêm cấm (như làm giả thẻ, mua bán dữ liệu...) mà chưa hề có chế tài hay quy định cấm cán bộ, công chức yêu cầu người dân xuất trình lại bản giấy.
Điều này dẫn đến tình trạng "trên nóng, dưới lạnh". Nhiều người dân khi đi làm thủ tục đăng ký kết hôn, sang tên đất đai hay xin cấp các loại giấy phép vẫn bị yêu cầu phải mang theo bản gốc hoặc bản sao chứng thực của Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Bằng lái xe... dù các giấy tờ này đã hiển thị rõ ràng, hợp pháp trên ứng dụng VNeID. Quy định mới từ ngày 01/7/2026 sẽ là "thượng phương bảo kiếm" giúp người dân tự tin bảo vệ quyền lợi của mình, chấm dứt hoàn toàn tình trạng đòi hỏi giấy tờ rườm rà, gây phiền hà của một bộ phận cán bộ tiếp nhận hồ sơ.
2. Đột phá: Cấp đổi, cấp lại thẻ Căn cước trực tuyến hoàn toàn qua VNeID
Một bước tiến vượt bậc khác trong việc ứng dụng công nghệ số là việc mở rộng tối đa các kênh thực hiện thủ tục hành chính. Theo khoản 4 Điều 5 Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi khoản 4 Điều 25 Luật Căn cước 2023:
"Việc cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước đối với trường hợp quy định tại điểm đ khoản 1, điểm a khoản 2 Điều 24 của Luật này được thực hiện trực tuyến trên cổng dịch vụ công, ứng dụng định danh quốc gia hoặc trực tiếp tại nơi làm thủ tục cấp thẻ căn cước. Cơ quan quản lý căn cước sử dụng thông tin về ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt đã được thu nhận lần gần nhất và các thông tin hiện có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu căn cước để cấp lại thẻ căn cước."
Người dân được hưởng lợi gì từ quy định này?
Theo quy định cũ, khi người dân có nhu cầu cấp đổi, cấp lại thẻ Căn cước (ví dụ như khi bị mất thẻ hoặc thẻ bị hư hỏng), họ bắt buộc phải sắp xếp thời gian đến trực tiếp cơ quan Công an để thực hiện các bước lăn tay, chụp ảnh và quét mống mắt lại từ đầu. Điều này gây mất nhiều thời gian, công sức, đặc biệt là đối với những người đi làm ăn xa, học tập tại các thành phố lớn.
Với quy định mới áp dụng từ ngày 01/7/2026, đối với các trường hợp cấp lại do mất thẻ hoặc cấp đổi khi thẻ bị hư hỏng, người dân chỉ cần ngồi tại nhà, truy cập vào Cổng dịch vụ công hoặc mở ứng dụng VNeID trên điện thoại để gửi yêu cầu. Cơ quan quản lý căn cước sẽ tự động khai thác dữ liệu sinh trắc học (khuôn mặt, vân tay, mống mắt) đã được lưu trữ từ lần thu nhận gần nhất để tiến hành in và cấp thẻ mới. Thẻ Căn cước sau khi hoàn thành có thể được gửi về tận nhà qua đường bưu điện, giúp tiết kiệm tối đa chi phí và thời gian đi lại cho người dân.
Người dân có thể dễ dàng thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến ngay tại nhà từ ngày 01/07/2026 (ảnh minh họa)
3. Thiết lập lộ trình rõ ràng về kết nối và chia sẻ dữ liệu dân cư
Để hệ thống cơ sở dữ liệu hoạt động trơn tru và phát huy tối đa hiệu quả, việc liên thông dữ liệu giữa các bộ, ban, ngành và địa phương là điều kiện tiên quyết. Nhận thức rõ điều này, khoản 3 Điều 5 Luật số 118/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung khoản 11 Điều 10 Luật Căn cước 2023. Theo đó, Chính phủ được giao trách nhiệm quy định chi tiết:
- Trình tự, thủ tục khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
- Lộ trình và thời hạn cụ thể để hoàn thành việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành (như thuế, bảo hiểm, đất đai, tư pháp...) với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Sự bổ sung này khắc phục triệt để tình trạng "manh mún", "cát cứ" dữ liệu của các bộ, ngành trước đây. Khi lộ trình kết nối được luật hóa và có thời hạn hoàn thành rõ ràng, các cơ quan nhà nước sẽ buộc phải đẩy nhanh tiến độ đồng bộ hóa dữ liệu. Người dân sẽ không còn phải khai báo đi khai báo lại một thông tin ở nhiều cơ quan khác nhau, hướng tới mục tiêu "một cửa, một đầu mối" thực chất.
4. Định vị lại VNeID: Từ công cụ xác thực thành nền tảng giao dịch số toàn diện
Khái niệm về ứng dụng VNeID đã được nâng tầm một cách mạnh mẽ. Tại khoản 1 Điều 5 Luật số 118/2025/QH15 đã sửa đổi khoản 18 Điều 3 Luật Căn cước 2023 về định nghĩa ứng dụng định danh quốc gia:
"Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) là ứng dụng trên thiết bị số để phục vụ hoạt động định danh điện tử và xác thực điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công và các giao dịch khác trên môi trường điện tử, phát triển các tiện ích để phục vụ cơ quan, tổ chức, cá nhân."
Sự thay đổi này không đơn thuần là câu chữ mà thể hiện tầm nhìn chiến lược dài hạn. VNeID từ ngày 01/7/2026 không chỉ dừng lại ở vai trò là một chiếc "ví giấy tờ điện tử" để xuất trình khi cần thiết, mà chính thức trở thành một nền tảng số đa tiện ích. Ứng dụng này sẽ tích hợp sâu rộng hơn vào các hoạt động kinh tế - xã hội, cho phép người dân thực hiện các giao dịch tài chính, ký kết hợp đồng điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, khai báo lưu trú, phản ánh kiến nghị về an ninh trật tự... một cách an toàn, bảo mật và nhanh chóng.
5. Một số điểm mới khác đáng chú ý về nơi làm thủ tục cấp thẻ Căn cước
Bên cạnh 04 thay đổi lớn nêu trên, khoản 5 Điều 5 Luật số 118/2025/QH15 cũng đã sửa đổi toàn diện Điều 27 Luật Căn cước 2023 về nơi làm thủ tục cấp, cấp đổi, cấp lại thẻ Căn cước. Theo đó, thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ được mở rộng xuống tận cấp cơ sở:
- Tại cơ quan quản lý căn cước của Công an tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Công an xã, phường, đặc khu.
- Tại cơ quan quản lý căn cước của Bộ Công an đối với những trường hợp đặc biệt do Thủ trưởng cơ quan quyết định.
- Trong trường hợp cần thiết, cơ quan quản lý căn cước có thể tổ chức làm thủ tục lưu động tại cơ quan, đơn vị khác hoặc trực tiếp tại chỗ ở của công dân (phục vụ người già yếu, người khuyết tật, bệnh nhân nằm viện...).
Việc trao quyền cho Công an cấp xã, phường tiếp nhận hồ sơ cấp thẻ Căn cước là một bước đi đúng đắn, giúp đưa dịch vụ công đến gần dân nhất có thể, giảm tải áp lực cho Công an cấp huyện và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân ở vùng sâu, vùng xa.
Lời khuyên thiết thực dành cho người dân
Để chuẩn bị tốt nhất cho những thay đổi lớn có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, người dân nên chủ động thực hiện các công việc sau:
- Kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức độ 2: Nếu chưa thực hiện, hãy đến ngay cơ quan Công an gần nhất để được hướng dẫn thu nhận vân tay, ảnh khuôn mặt và kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức độ 2 trên ứng dụng VNeID.
- Tích hợp đầy đủ các giấy tờ cá nhân: Chủ động tích hợp các loại giấy tờ như Bằng lái xe, Thẻ bảo hiểm y tế, Đăng ký xe, Mã số thuế... lên ứng dụng VNeID để sẵn sàng sử dụng thay thế bản giấy khi thực hiện các giao dịch hành chính.
- Kiểm tra tính chính xác của thông tin: Đối chiếu thông tin trên thẻ Căn cước vật lý và thông tin hiển thị trên VNeID. Nếu phát hiện có sai sót hoặc không thống nhất, cần liên hệ ngay với Công an cấp xã nơi cư trú để được hướng dẫn cập nhật, điều chỉnh kịp thời trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Những cải cách mạnh mẽ từ Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, tiết kiệm hàng ngàn tỷ đồng cho ngân sách nhà nước và xã hội, mà còn khẳng định quyền làm chủ, sự tiện lợi tối đa của người dân trong kỷ nguyên số.