Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là những người "ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng", đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa chính quyền địa phương và người dân. Nhiều người thường nghĩ rằng để đảm nhận vị trí này phải là những bậc cao niên, có thâm niên và đặc biệt là phải có trình độ học vấn cao như bằng đại học. Tuy nhiên, quy định pháp luật mới nhất đã mang đến một góc nhìn hoàn toàn khác, mở ra cơ hội lớn cho thế hệ trẻ cống hiến cho quê hương.
Chính thức: 21 tuổi đã có thể gánh vác trọng trách Trưởng thôn
Theo quy định tại khoản 1 Điều 7 Nghị định 185/2026/NĐ-CP, tiêu chuẩn về độ tuổi đối với người ứng cử làm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố được quy định rất rõ ràng:
"1. Là công dân Việt Nam cư trú thường xuyên tại địa bàn xã, phường, đặc khu từ 21 tuổi trở lên, ưu tiên người trong độ tuổi lao động theo quy định; có đủ sức khỏe để hoàn thành nhiệm vụ và chức trách được giao."
Quy định này cho thấy, chỉ cần đủ 21 tuổi trở lên, có đăng ký cư trú thường xuyên tại địa bàn và bảo đảm sức khỏe, bất kỳ công dân nào cũng có quyền ứng cử hoặc được đề cử vào vị trí Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố. Việc hạ giới hạn độ tuổi và ưu tiên người trong độ tuổi lao động là một bước đi đột phá nhằm khuyến khích sự tham gia của lực lượng lao động trẻ, năng động, nhiệt huyết vào công tác tự quản ở cơ sở.
Không bắt buộc phải có bằng Đại học
Một trong những thắc mắc phổ biến của người dân là liệu làm Trưởng thôn có cần bằng đại học hay không? Câu trả lời là KHÔNG. Pháp luật hiện hành không hề coi bằng đại học hay các văn bằng học thuật cao là điều kiện bắt buộc.
Cụ thể, tại khoản 3 Điều 7 Nghị định 185/2026/NĐ-CP chỉ rõ tiêu chuẩn về trình độ và năng lực như sau:
"3. Có kiến thức văn hóa, năng lực, kinh nghiệm và phương pháp vận động, tổ chức Nhân dân thực hiện tốt các công việc tự quản của cộng đồng dân cư và triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền địa phương cấp xã giao; khuyến khích lựa chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu hoạt động của thôn, tổ dân phố."
Như vậy, điều luật chỉ dừng lại ở mức "khuyến khích" lựa chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp chứ không quy định đây là tiêu chuẩn cứng. Thay vì đòi hỏi những tấm bằng hàn lâm, pháp luật chú trọng hơn vào năng lực thực tế: khả năng vận động quần chúng, kinh nghiệm thực tiễn, phương pháp làm việc khoa học và uy tín cá nhân trong cộng đồng.
Yêu cầu bắt buộc về công nghệ thông tin trong thời đại số
Mặc dù không đòi hỏi bằng cấp cao, nhưng trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, người làm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố ngày nay phải đối mặt với những yêu cầu mới mang tính thời đại.
Theo khoản 4 Điều 7 Nghị định 185/2026/NĐ-CP, nhân sự đảm nhận chức danh này phải:
"4. Có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; có khả năng lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ theo quy định."
Đây chính là điểm lợi thế cực kỳ lớn của những người trẻ tuổi từ 21 tuổi trở lên. Khả năng tiếp cận nhanh nhạy với điện thoại thông minh, máy tính, các phần mềm quản lý, nhóm mạng xã hội (Zalo, Facebook) giúp việc truyền tải chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến từng hộ dân trở nên nhanh chóng, chính xác và hiệu quả hơn bao giờ hết.
Các tiêu chuẩn quan trọng khác không thể bỏ qua
Bên cạnh các tiêu chuẩn về độ tuổi, trình độ và công nghệ thông tin, để trở thành một Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố thực thụ, ứng viên phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe khác quy định tại Điều 7 Nghị định 185/2026/NĐ-CP:
- Về phẩm chất đạo đức: Có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu; có uy tín trong cộng đồng dân cư; được Nhân dân tín nhiệm; bản thân và gia đình gương mẫu về đạo đức, lối sống, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
- Về kỷ luật và pháp lý: Không trong thời gian bị xử lý kỷ luật, bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành bản án, quyết định của Tòa án.
Quy trình bầu chọn Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố cũng được thực hiện một cách dân chủ, công khai theo quy định của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2022, đảm bảo người được chọn thực sự là đại diện cho ý chí và nguyện vọng của cộng đồng dân cư.
Tóm lại, việc pháp luật mở rộng cơ hội cho công dân từ đủ 21 tuổi và không đặt nặng rào cản bằng cấp đại học đối với chức danh Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là một chủ trương vô cùng thực tế. Điều này không chỉ giúp trẻ hóa đội ngũ cán bộ ở cơ sở, mang lại luồng sinh khí mới, năng động và sáng tạo hơn, mà còn tận dụng tối đa năng lực công nghệ của thế hệ trẻ trong công cuộc xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh hiện nay.